Kennisbundel Dementie

Vilans

Behandeling, begeleiding en zorg

Binali, bewoner

‘Ik woonde eerst ergens anders met mijn vrouw. De mensen daar knuffelden wel met de Nederlandse inwoners, soms zelfs een kusje, maar bij ons was die klik er niet. Ik ben nu erg blij met waar ik woon en met de liefde die ik ontvang.’

Lucia, eerste verantwoordelijke verpleegkundige

'Als mensen minder psychofarmaca gebruiken zie je dat ze toch weer een beetje gaan leven in plaats van overleven. Ze gaan weer dingen doen die ze voor het gebruik ook deden. Ze doen weer mee.'

We bespreken de verschillende soorten behandeling, begeleiding en zorg voor mensen met dementie.

Advanced Care Planning

Advanced Care Planning is vroegtijdige zorgplanning. Al in een vroeg stadium wordt er in de zorg aan cliënten met dementie rekening gehouden met achteruitgang. Er wordt gesproken over de grenzen van het medisch beleid en het levenseinde. En er is aandacht voor angst en de wensen van de cliënt en zijn naasten worden gerespecteerd. De laatste levensfase is onderdeel daarvan. Het VUmnc, de V&VN en het NHG ontwikkelden een handreiking voor zorgverleners om ook in deze fase samen de zorg voor patienten met dementie goed te kunnen plannen.

Bekijk hier Het plannen van zorg in de laatste levensfase bij dementie (pdf).

Casemanagement

Omdat tijdens het dementieproces de zorgbehoeften veranderen en complexer worden, is een vertrouwd en vast aanspreekpunt nodig. Deze vertrouwde zorgmedewerker vervult de functie van casemanager. Een casemanager moet over veel kennis van dementie beschikken en de sociale zorgkaart kennen. Hij coördineert in de verschillende fasen van het traject de behandeling, begeleiding en steun, en voert deze - waar nodig en mogelijk - ook zelf uit.

De casemanager stelt het zorgplan op vanuit zijn overkoepelende blik en coördinerende rol in samenspraak met de cliënt en zijn naaste. Een zorgplan beschrijft zowel de zorg als de behandeling en het wonen en welzijn en is afgestemd op de specifieke behoeften, vragen en wensen van de cliënt en zijn naasten. De doelen, afspraken en evaluatiemomenten van de verschillende disciplines worden hierin vastgelegd. Zo is alle zorg goed op elkaar afgestemd.

Bron: Zorgstandaard Dementie

Vroegsignalering

Dementie is (nog) niet te genezen, maar er zijn verschillende therapieën en medicijnen beschikbaar. Tijdig onderzoek maakt het mogelijk om adequate behandeling en begeleiding te kunnen bieden.

Mogelijke signalen van dementie zijn:

  • Achterdochtig zijn, terwijl hij dat vroeger niet was.
  • Bedorven voedsel in de koelkast laten liggen.
  • Apparaten niet goed meer kunnen bedienen.
  • Er onverzorgd uitzien, terwijl dat vroeger niet zo was.
  • Telkens vergeten welke dag het is.
  • Telkens herhalen van dezelfde vragen of verhalen.
  • Verdwalen op bekend terrein.
  • Vergeten van afspraken, terwijl dat vroeger nooit gebeurde.
  • Voortdurend zoeken naar spullen; vroeger kon hij alles vinden.

Bron: Signaalkaart uit de Zorg voor Veilig-module Vroegsignalering dementie.

Omgang met cliënten met dementie

De wereld is voor iemand met dementie moeilijk te bevatten. We geven een aantal handvatten om die wereld wat begrijpelijker te maken.

Houd de gewoontes van de cliënt in stand

Het is belangrijk om gewoontes te continueren, omdat de cliënt met dementie snel van slag kan raken als er dingen in zijn dagelijks leven ineens veranderen.

Regelmaat en rust

Iemand die dementeert heeft meestal behoefte aan een vaste dagindeling; dat biedt houvast en heeft vaak een goede invloed.

Overleg

Overleg met of vertel aan de cliënt wat je gaat doen voordat je het doet.

Maak taken simpel

Verdeel een handeling of opdracht in kleine stukjes en laat de cliënt alleen dingen doen die hij kan. Bij het aankleden bijvoorbeeld het aantal keuzemogelijkheden beperken door niet meer dan twee kledingstukken tegelijk klaar te leggen.

Stel overzichtelijke vragen

Stel geen vragen die een beroep doen op het geheugen voor recente informatie. Dus niet: ‘Hebt u al gegeten?’ maar: ‘Hebt u honger?’. Het is ook belangrijk dat je de vragen kort en overzichtelijk stelt.

Communiceer normaal en duidelijk

Ga niet betuttelen of kinderlijk praten. Praat wel duidelijk en met korte zinnen maar voorkom verkleinwoorden. Blijf respect houden, ook al reageert de cliënt verward en niet zo duidelijk meer.

Zorg voor oogcontact

Door oogcontact te zoeken is de cliënt minder snel afgeleid en wordt de communicatie duidelijker en persoonlijker.

Speel in op wat de cliënt nog wel kan

Faalangst komt vaak voor bij mensen met dementie. Hierdoor durven zij ook dingen die zij eigenlijk nog wel kunnen, niet meer te doen. Kijk dus naar wat de cliënt nog wél kan en neem hier de tijd voor. Dat is goed voor zijn zelfbeeld.

Een vertrouwde omgeving bieden

Zorg voor een zo vertrouwd mogelijke omgeving en verander de omgeving niet (geen andere kleuren, meubels op dezelfde plek). Hang hier en daar bordjes op met kleine aanwijzingen ( ‘badkamer’, ‘wc’, ‘koud’, ‘warm’ of plaatjes).

Bron: www.alzheimer-nederland.nl, Dirkse, 2009.

Psychische begeleiding

Problemen in het psychisch functioneren bij iemand met dementie, zoals stress en gedrags- en stemmingsontregelingen, kunnen ontstaan doordat hij moeite heeft met het omgaan met veranderingen.

Psychosociale behandeling kan mensen met dementie en hun naasten ondersteunen. Er is vaak begeleiding nodig bij:

  • de acceptatie en hantering van de beperkingen
  • het emotioneel in evenwicht blijven
  • het onderhouden van sociale contacten
  • het behouden van een positief zelfbeeld
  • het aangaan van een adequate relatie met zorg- en hulpverleners
  • het omgaan met behandelprocedures en een eventuele institutionele omgeving
  • het omgaan met een onzekere toekomst.

Het uiten van emoties kan helpen om de beperkingen die zich bij dementie voordoen een plek te geven. Gesprekstherapie kan hierbij nuttig zijn. De therapie kan zich bijvoorbeeld richten op de veranderingen bij dementie, zoals leven met een ander perspectief, veranderende rollen, rouw over wat niet meer kan, het langzaam minder zelfstandig zijn en meer afhankelijk worden.

Medicatie

Medicatie tegen achteruitgang

Soms kunnen medicijnen de cognitieve en functionele achteruitgang tijdelijk enigszins vertragen. Deze medicijnen genezen niet de beschadiging van de hersenen, maar kunnen de gevolgen van het ziektebeeld beperken.
Het dagelijks functioneren op het gebied van geheugen, denken, taal en handelen kan door de geneesmiddelen verbeteren. De effecten van de medicijnen zijn per persoon verschillend en niet te voorspellen. Een vroege diagnose is belangrijk. Hoe eerder de diagnose dementie gesteld wordt, des te beter kunnen medicijnen het ziekteproces vertragen.
Bron: Zorgstandaard Dementie.

Gedragsmedicatie

Veel mensen met dementie die onrustig zijn of onbegrepen gedrag vertonen, krijgen psychofarmaca ofwel gedragsmedicatie. Het is niet altijd nodig; er zijn veel alternatieven die minder ingrijpend zijn en beter werken. Bekijk op Zorg voor Beter de alternatieven en Vilans-projecten om psychofarmaca gebruik te verminderen. 

Er zijn verschillende gedragsmedicijnen:

  • Rivastigmine en galantamine.
  • Memantine: het middel memantine behoort tot de NMDA-antagonisten. Dit is een categorie medicijnen die wordt gebruikt om probleemgedrag, zoals onrust of agressie te bestrijden. Mensen met een gevorderd stadium van de ziekte van Alzheimer kunnen memantine voorgeschreven krijgen.
  • Andere medicijnen: naast de genoemde middelen gebruiken cliënten met dementie veelal medicijnen voor gedragsproblemen, zoals antidepressiva en slaap- en kalmeringsmiddelen. Het gebruik van medicijnen is echter niet zonder risico’s. Veel medicijnen hebben bijwerkingen en mensen met dementie vergeten soms medicijnen of weigeren ze in te nemen.

Bron: www.alzheimer-nederland.nl

Omgevingsgerichte zorg

Omgevingsgerichte zorg betekent de omgeving zo inrichten dat het beschadigde brein deze omgeving snapt. De omgeving moet herkenbaar en veilig zijn. Dit geldt zowel voor de ruimte zelf als voor de mensen in deze ruimte (medewerkers, vrijwilligers, mantelzorgers).

Voorbeelden van een herkenbare omgeving:

  • Richt de omgeving in naar een periode die nog herkenbaar is voor cliënten.
  • Zorg voor veel contrasten; het beschadigde brein ziet nog maar weinig contrast.
  • Zorg voor voldoende prikkels, maar ook voor voldoende rust.

Coach Marielle Moret van ZorgAccent geeft een rondleiding op een van hun eerste “Net als thuis”-zorglocaties. In de bouw en de inrichting hebben ze rekening gehouden met de wensen en beperkingen van de doelgroep zodat deze zich zoveel mogelijk thuis voelen. Bekijk hier de rondleiding.

https://www.youtube.com/watch?v=5zql9R6hods

Bron: Hans Bouma

http://www.youtube.com/watch?v=WcFHURBCcmk

Bron: Hans Bouma

Voorlichting en ontmoeting

Ontmoetingscentra

Ontmoetingscentra zijn plaatsen – vaak in de vorm van een buurthuis – waar steun voor mensen met dementie en de naasten geïntegreerd wordt aangeboden. Voor de cliënt is er een laagdrempelige dagbesteding; voor de naasten zijn er spreekuren, gespreksgroepen en informatieve bijeenkomsten.

Alzheimer-café

Het Alzheimer-café is een maandelijkse informele bijeenkomst voor mensen met dementie, hun partners, familie, hulpverleners en andere belangstellenden. Na een inleiding door een deskundige kunnen de bezoekers ideeën, informatie en ervaringen uitwisselen. De bijeenkomsten worden georganiseerd door Alzheimer Nederland.

https://www.youtube.com/watch?v=n8XPNHPJuws

Bron: Campagne lang zult u wonen

Muziektherapie

Muziektherapie kan, bij matige tot ernstige vormen van dementie, gedrags- en psychologische symptomen verminderen. Daarnaast kan het ook de communicatie tussen de therapeut en de cliënt verbeteren. Het doel is het verminderen van agitatie (zenuwachtige onrust).
Bron: A. Vink, H. Erkelens & I Meinardi. Muziek en bewegen bij dementie, Amsterdam, Reed, 2013

https://www.youtube.com/watch?v=OoZkE-Cg1uU

Bron: Een Vandaag, Muziektherapie bevordert levenskwaliteit dementerenden (2014).

Beweging

Door de cliënt met dementie voldoende te laten bewegen, blijft zijn motoriek langer goed. Bovendien stimuleert bewegen de hersenen en remt het mogelijk de ontwikkeling van dementie. Herhaling van bewegingen helpt om de oude gewoontes in stand te houden, maar het is ook mogelijk om iemand – met veel geduld en herhaling – nieuwe gewoontes aan te leren. Het gaat niet alleen om 'grote' bewegingen zoals lopen, maar ook om kleine. Uit onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat kauwen mogelijk een belangrijke activiteit is om dementie te remmen. Kauwen wordt gedaan vanuit een deel van de hersenen dat soms ook door dementie wordt aangetast. Erik Scherder, hoogleraar klinische psychologie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam, zegt hierover: ‘Als je slecht kauwt, gaan bepaalde hersenstructuren in het brein enorm achteruit – precies de structuren die toch al zeer kwetsbaar zijn bij de ziekte van Alzheimer.’

https://www.youtube.com/watch?v=0L4Fl9AY9RU

Bron: Universiteit van Nederland

Technologie

Technologie kan de zorg en begeleiding van de cliënt ondersteunen.

Voorbeelden:

  • Ondersteunende technologie: automatische verlichting bij nachtelijke toiletgang.
  • Middelen ter ondersteuning van het geheugen: datumklok, agenda.
  • Middelen ter ondersteuning van de oriëntatie: GPS.
  • Middelen voor communicatie: communicatieboek, een eenvoudig te bedienen pictofoon.
  • Hulpmiddelen bij het innemen van medicijnen.
  • Maatregelen om de omgeving veilig te maken: domotica.

Bron: Zorgstandaard Dementie.

Bekijk ook eens onze Kennisbundel e-health.

Hieronder vind je de opdrachten bij dit onderwerp. We zijn benieuwd naar je ervaringen met de opdrachten. We horen graag wat je ermee gedaan hebt.

Je kunt foto's, verhalen en filmpjes naar ons opsturen. Op deze plek in de kennisbundel gaan we de mogelijkheid bieden om je ervaringen te delen met andere docenten.

Via onderstaande knop kun je contact met ons opnemen.

Stuur je eigen materiaal in >

Voor het onderwerp 'Behandeling, begeleiding en zorg' zijn op dit moment nog geen opdrachten beschikbaar.

Deel deze pagina Facebook Twitter LinkedIn E-mail

Sluit pop-up

Binali, bewoner

‘Ik woonde eerst ergens anders met mijn vrouw. De mensen daar knuffelden wel met de Nederlandse inwoners, soms zelfs een kusje, maar bij ons was die klik er niet. Ik ben nu erg blij met waar ik woon en met de liefde die ik ontvang.’

https://www.youtube.com/watch?v=4bQ9_QofqjY

Sluit pop-up

Lucia, eerste verantwoordelijke verpleegkundige

'Als mensen minder psychofarmaca gebruiken zie je dat ze toch weer een beetje gaan leven in plaats van overleven. Ze gaan weer dingen doen die ze voor het gebruik ook deden. Ze doen weer mee.'

https://vimeo.com/152679806