Kennisbundel eHealth in de langdurende zorg

Vilans

Vrijheid, veiligheid en behoud van privacy

Wat is de invloed van technologie op privacy, vrijheid en veiligheid? We geven handvatten voor het aangaan van het gesprek met de cliënt en diens familie of andere vertegenwoordigers en het maken een zorgvuldige afweging.

Als je technologie gebruikt in een zorgsetting is het nodig om een goede afweging te maken van de voor- en nadelen voor cliënten, verwanten, de omgeving en zorgverleners. In veel gevallen zijn er weinig risico’s of nadelen. Maar als je te maken hebt met privacygevoelige informatie zijn deze er wel degelijk. Verkeerd gebruik van technologie kan dan verstrekkende gevolgen hebben. Zorgvuldig gebruik is dus belangrijk.

In gesprek

Een afweging maken doe je niet op basis van aannames, maar bij voorkeur in een gesprek met degenen die hier iets over kunnen, mogen en willen zeggen. Zeker als het om gevoelige vragen of dilemma's gaat. In dit gesprek is het belangrijk om de cliënt en zijn netwerk van goede informatie te voorzien. Stel jezelf de vraag of de cliënt in staat is een goede inschatting te maken, of hij de juiste informatie heeft, of hij voor- en nadelen kent en of met hem is meegedacht over alternatieve oplossingen.

Meer tips over het voeren van een gesprek vind je op de website Zorg voor Beter bij Het goede gesprek.

Een afweging maken

Elke situatie en elke cliënt is anders. Afwegingen maak je dus altijd op individueel niveau. De een is blij met beeldschermzorg omdat hij niet meer voortdurend medisch personeel over de vloer krijgt, de ander mist juist het persoonlijke contact en voelt zich misschien minder veilig. Bij het afwegen van de voor- en nadelen spelen de volgende factoren een rol:

  • Heeft de gekozen oplossing meerwaarde? Wat is die meerwaarde? En welke nadelen of risico’s zitten eraan vast? 
  • Is het eventuele risico aanvaardbaar? Welke risico’s ziet een cliënt zelf en strookt dit met jouw professionele inschatting? Maak samen een afweging. Zorgen voor meer veiligheid kan bijvoorbeeld een negatief effect hebben op de (bewegings)vrijheid van de cliënt.  
  • Staat het middel in verhouding tot het probleem dat je oplost? Staan de risico’s die je uitsluit in verhouding tot de privacy en/of vrijheid die een oplossing wegneemt? Als de cliënt niet in staat is te beslissen, maak dan een afgewogen beslissing. Gaat het om onvrijwillige zorg, volg dan de eerder genoemde stappen.
    Bekijk ook de Kennisbundel Risicosignalering.
  • Kun je de technologie die je aanbiedt voldoende ondersteunen? Ofwel: Is het personeel dat werkt met de technologie bekwaam en op het juiste moment beschikbaar om het te gebruiken? Camera’s of sensoren in de woning is één ding, maar er moet ook iemand beschikbaar zijn om de bewoner te monitoren en te handelen als er iets aan de hand is. Als dat niet zo is het meestal geen oplossing.  
  • Kun je het onderhoud of de noodzakelijke updates borgen? Vrijwel alle vormen van technologie zijn onderhoudsgevoelig.  
  • Is technologie wel de oplossing? Zijn er misschien andere, betere alternatieven? Mogelijk denk je aan een technologische oplossing maar is er ook een andere oplossing mogelijk, als de cliënt dit meer wenselijk acht.

De regels

In de wet zijn verschillende regels vastgelegd die ons kunnen helpen om technologie op een goede manier in te zetten of te besluiten dat niet te doen. Er zijn verschillende wetten van toepassing, zoals de wet ‘Bijzondere Opnemingen in Psychiatrische Ziekenhuizen’  BOPZ, de kwaliteitswet zorginstellingen, de wet privacy persoonsgegevens en de wet ‘Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg’ BIG. Bovendien zijn we in afwachting van de nieuwe wet zorg en dwang die nog niet officieel is aangenomen maar in de praktijk al wordt gevolgd.

Vrijheidsbeperking en onvrijwillige zorg

Sommige toepassingen van technologie in de zorg zijn bij wilsonbekwame cliënten in principe aangemerkt als onvrijwillige zorg. Het gaat dan om toezichthoudende domotica. Denk aan sensoren, uitluistersystemen, GPS-trackers en andere instrumenten die bedoeld zijn om de gedragingen van cliënten te volgen of beïnvloeden. Wanneer een wilsbekwame cliënt toestemming geeft voor zo'n systeem, is er geen sprake van onvrijwillige zorg.

Toezichthoudende domotica komen veel voor in de intramurale voorzieningen. Het mag alleen worden ingezet vanuit het principe 'Nee tenzij' en in navolging van een aantal vastgestelde stappen. Daar hoort bijvoorbeeld de vraag bij of dit wel de beste oplossing is of dat er mogelijk een beter alternatief is. Het  betekent ook dat je verplicht bent te registreren en evalueren.

Wil je meer weten over het vergroten van vrijheid en verminderen van vrijheidsbeperking?

Bekijk dan ook de kennisbundel vrijheidsbeperking op de website Zorg voor Beter.
Bekijk ook de Beslisboom Zorg en dwang op de website van Vilans.

Dit deden docenten met de opdrachten

Hieronder vind je de opdrachten bij dit onderwerp. We zijn benieuwd naar je ervaringen met de opdrachten. We horen graag wat je ermee gedaan hebt.

Je kunt foto's, verhalen en filmpjes naar ons opsturen. Op deze plek in de kennisbundel gaan we de mogelijkheid bieden om je ervaringen te delen met andere docenten.

Via onderstaande knop kun je contact met ons opnemen.

Stuur je eigen materiaal in >

Opdracht: Voor- en nadelen camerabewaking

Als je op straat loopt kom je vast regelmatig een camera tegen. Deze camera zorgt ervoor dat alles wat er op straat gebeurt vastgelegd wordt. Dat is in sommige gevallen heel handig, bijvoorbeeld wanneer je je onveilig voelt.
Overleg twee aan twee wat de voor- en nadelen van camerabewaking zouden kunnen zijn en schrijf dat op. Nabespreking in de groep.

Opdracht: Discussie camerabewaking

Voer een discussie over de voors en tegens van camerabewaking en van bewaking door iemand die binnen loopt om te controleren of alles nog goed is. Bereid jezelf voor op een discussie door rollen te verdelen. De ene helft van de klas verzint argumenten voor camerabewaking, de andere helft tegen camerabewaking. Als je wilt spreken dan ga je eerst staan.

Opdracht: Waar ligt jouw grens?

  • Zou jij WhatsAppen met je cliënten?
  • Wanneer wel wanneer niet?
  • Zou jij als het zou kunnen een chip plaatsen in je lichaam waar je mee zou kunnen betalen?
  • Als jouw moeder in het verpleeghuis zou liggen zou je dan ook blij zijn met camerabewaking?
  • Zou je zelf gebruik maken van een gezelschapsrobot?
  • Vind jij ook dat zorgmedewerkers beter op de hoogte zouden moeten zijn van de werking van technologie?

Deel deze pagina Facebook Twitter LinkedIn E-mail

Sluit pop-up

Filmpje docenten Summa college Kahoot

Docent Pelk over excursie zorgrobot Zora

https://youtu.be/599sL538Kxk

Sluit pop-up

Collage Summa college testen in de praktijk

Testen in de praktijk is heel goed te doen en je leert er veel van. Ook als docent. Bij de pagina 'Mogelijkheden voor de praktijk' in deze kennisbundel vind je verschillende dingen die je zou kunnen proberen, waaronder: GPS instrumenten, schermzorg, etc.

Collage over testen in de praktijk bij Summa

Sluit pop-up

Collage Summa college technologielokaal

Niet iedereen heeft zo'n lokaal, maar je kunt er ook op een eenvoudigere manier mee aan de slag gaan. Bijvoorbeeld door studenten met elkaar te laten oefenen zoals in de opdracht 'Casus mevr. Van Duin' op de pagina 'Mogelijkheden voor de praktijk' in deze kennisbundel of via skype met je mobiel.

Collage over het technologielokaal bij Summa

Sluit pop-up

Collage Summa college zorgrobot Zora

In de kennisbundel staan verschillende functies die een robot kan hebben. Om die te zien, werkt proberen het allerbest. Het Summa college is het gewoon gaan testen!

Collage over Summa-excursie zorgrobot Zora

Sluit pop-up

Filmpje docent Summa college zorgrobot Zora

Docent Pelk over excursie zorgrobot Zora

https://youtu.be/H4Ma5-hw5Vw