Kennisbundel Herstelondersteunende zorg

Vilans

Ervaringsdeskundigheid

Clarissa

'Bizarre how fast your life can change. One day I was serving medication for the clients I worked for, the next day I myself received medication from those exact same blue pillboxes'.

Ervaringsdeskundigheid is het vermogen om op grond van eigen herstelervaring voor anderen ruimte te maken voor herstel.

Leerdoelen

Als je aan de slag gaat met dit thema, werk je aan de volgende leerdoelen:

  • Je kent de betekenis van ervaringsdeskundigheid.
  • Je kent het onderscheid tussen ervaringsdeskundigheid, ervaringen en ervaringskennis.
  • Je hebt kennis over de positie van de ervaringsdeskundige.

Definitie van Ervaringsdeskundigheid

Ervaringsdeskundigheid is het vermogen om op grond van eigen herstelervaring
voor anderen ruimte te maken voor herstel. De ervaringsdeskundige heeft het vermogen
ontwikkeld om:

  1. De eigen ervaringen met een ontwrichtende aandoening en het te boven komen
    ervan (herstel) in wederkerigheid in te zetten om anderen te ondersteunen bij het
    vinden of maken van ruimte voor hun persoonlijk herstelproces. De inbreng van de
    persoonlijke dimensies van herstel onderscheidt een ervaringsdeskundige van
    reguliere hulpverleners.
  2. De eigen ervaringen van stigmatisering en empowerment in te zetten om een
    herstelondersteunende (maatschappelijke) omgeving en herstelondersteunende zorg
    te bevorderen. De inbreng van deze aan den lijve ondervonden kennis voor de
    inrichting van herstelondersteunende zorg is onderscheidend van andere disciplines.

Van ervaring naar ervaringskennis naar ervaringsdeskundigheid.

Figuur 1 geeft de volgorde in de ontwikkeling tot ervaringsdeskundigheid weer:
Aan de basis staan ervaringen van ontwrichting en herstel. Herstel is daarbij het hoogst individuele proces om te kunnen omgaan met de aandoening binnen het grotere geheel van het eigen leven. Om dat herstel en het proces vorm te geven, benutten mensen hun eigen ervaringskennis die ze op grond van ervaringen hebben en die ze gedurende hun herstelproces verder verdiepen en ontwikkelen. Dit is geen geïsoleerd proces maar ontstaat in relatie met belangrijke anderen door uitwisseling van ieders ervaringskennis. Ook kennis uit andere bronnen dan de directe persoonlijke ervaringen wordt in dit proces onderzocht op de betekenis ervan voor het eigen leven. De crux hierbij is dat de persoon zelf beoordeelt of het in het licht van zijn/haar eigen ervaringen kan bijdragen aan herstel. Er is mensen veel aan gelegen weer een eigen betekenisgeving te vinden en zo het persoonlijke en unieke proces vorm te kunnen gaan geven. Zonder dat proces is de kans groot dat er alleen maar meer zorg nodig is omdat iemand steeds minder ‘van zichzelf’ weet. Hierin ligt de koppeling naar ervaringsdeskundigheid. Juist de eigen ervaringen met het moeizame herstellen, staan aan de basis van de ontwikkeling naar ervaringsdeskundigheid.
De volgende stap in het schema is die naar ervaringsdeskundigheid. Dit begrip wordt binnen de context van de GGz en verslavingszorg nogal eens gebruikt om aan te geven dat iemand cliëntervaring heeft. Echter, de ervaring van ontwrichting is wel een ondergrond, maar is niet voldoende. Het hebben van cliëntervaringen betekent niet dat je gelijk deskundig bent over hoe anderen herstellen. Ervaringsdeskundigheid komt tot stand door scholing over en ontwikkeling van ervaringskennis zoals hierboven benoemd. Doel van de ontwikkeling van ervaringsdeskundigheid is om te leren hoe ervaringskennis van mensen ruimte te geven en daarmee de weg vrij te maken naar vaak verborgen eigen krachten en inzichten. Het is een deskundigheid op proces en nadrukkelijk niet op inhoud. Op inhoud van het geheel van ervaringen is niemand anders dan de persoon zelf de deskundige over zichzelf. Dat is de kern van zelfhulp.

Bron: Hilko Timmer

Bron: Hilko Timmer

De kerntaken van ervaringsdeskundigen

  1. Ondersteuning bij individuele herstelprocessen. De ervaringsdeskundige ondersteunt de cliënt bij het individuele herstelproces, bij zijn dagelijkse bezigheden en bij maatschappelijke participatie en emancipatie.
  2. De ervaringsdeskundige ondersteunt en bevordert de inrichting van herstelondersteunende zorg. Deze strekt zich uit binnen en buiten de GGz en verslavingszorg en gaat gepaard met culturele verandering en het consequent en consistent tegengaan van stigmatisering.
  3. De ervaringsdeskundige draagt bij aan het scheppen van maatschappelijke ruimte en participatie. Hij gaat discriminatie en stigmatisering tegen door een positieve cultuur te scheppen.

Een beschrijving van deze kerntaken is te lezen in het beroepscompetentieprofiel ervaringsdeskundigheid en in het basiscurriculum ervaringsdeskundigheid.

 De ervaringsdeskundige ondersteunt de cliënt bij het individuele herstelproces

Bron: Ervaringsdeskundigheid Beroepscompetentieprofiel (GGZ Nederland)

Ervaringsdeskundigheid in de praktijk

Vandaag de dag is het begrip ervaringsdeskundigheid al niet meer weg te denken. Het werken met ervaringsdeskundigen maakt onderdeel uit van GGz, Verslavingszorg en Maatschappelijke Opvang en er is een grote opkomst van ervaringsdeskundigen in sociale wijk- en gebiedsteams. GGz Nederland heeft ervaringsdeskundigheid beschreven in haar functiegebouw en in samenwerking met Movisie, kenniscentrum Phrenos en HEE! een beroepscompetentieprofiel ontwikkeld.

Ervaringsdeskundigheid kan ingezet worden op verschillende niveau’s van de organisaties en in verschillende functies zowel op uitvoerend niveau als beleidsniveau (van hulpverlener tot beleidsmedewerker/bestuurder). Op micro niveau in het contact met de cliënt, op meso niveau binnen een team/ organisatie en op macro niveau binnen gemeentes, provinciale netwerken of landelijke organisaties, Het belang van de brede inzetbaarheid is groot. Er wordt onderzocht hoe ervaringsdeskundigheid binnen de organisaties een plek kan krijgen met de daarbij behorende functieomschrijving en salariëring.
In Nederland zijn verschillende opleidingen op MBO- en HBO niveau gestart met opleidingen of leergangen ervaringsdeskundigheid. De HBO opleidingen hebben zich gebundeld in het HOED (hoger onderwijs ervaringsdeskundigheid). Ook het niet-officiële aanbod aan cursussen en trainingen is groot.

Landelijke zijn er kenniscentra Phrenos/HEE! en Trimbos-instituut evenals de Vakvereniging voor Ervaringswerkers (VVvE).

In 2016 vond de eerste dag van de ervaringsdeskundige plaats in Venlo.

In 2016 vond de eerste dag van de ervaringsdeskundige plaats in Venlo.
Bron: http://www.zelfregie.nl/dedagvandeervaringsdeskundige/

 

Familie ervaringsdeskundigheid

Er is een Landelijk Platform Familie Ervaringsdeskundigheid. Het Platform is ontstaan vanuit de groeiende behoefte aan ervaringsdeskundige ondersteuning van familie en betrokkenen van mensen die worstelen met een psychiatrische achtergrond. Als gevolg hiervan zoeken steeds meer zorginstellingen naar een manier om met een FED de familie van mensen met psychische kwetsbaarheid ondersteunen. Een FED heeft ervaringskennis opgebouwd op grond van eigen levenservaring met een familielid/verwant met psychische problematiek. Na het doorlopen van een (rouw)proces met verdriet, pijn, verwerking en acceptatie (herstel) is inmiddels sprake van een hervonden balans. Een FED is zich ervan bewust hoe dit proces is verlopen en welke gevoelens en behoeften hierin een rol hebben gespeeld. Door de FED te betrekken bij de zorg aan familie van cliënten in de GGz en aanpalende sectoren, wordt:

  • Het herstel van familie van cliënt ondersteund
  • Het welzijn van familie en cliënt/patiënt verbeterd
  • De constructieve samenwerking in de triade van cliënt-familie-hulpverlening bevorderd

Kijk- en leestips

Kijktips

  • GGzE in programma Mensenwerk. Het programma 'Mensenwerk' van studio040 geeft een kijkje achter de schermen van maatschappelijke organisaties. In een aantal afleveringen maken we kennis met de medewerkers van GGzE. Toon Walravens, zorgconsulent, laat in deze aflevering zien wat de inzet van ervaringsdeskundigheid in de zorg kan betekenen.
  • Meet the experts. Een groep van 28 Amerikaanse ervaringsdeskundigen heeft in oktober 2013 in Nederland laten zien wat het effect is van Consumer Run Programs. Dit hebben zij gedaan tijdens het Meet the Xperts congres. Ook hebben zij tijdens een landelijke roadshow 20 grote GGz-instellingen bezocht en daar in masterclasses uiteengezet wat hun ervaringen zijn. Over deze ervaringsdeskundigheidstour is deze film gemaakt.
  • Drie kanten van de zaak verteld de ervaringen van familieleden, hulpverleners en iemand met een chronisch psychiatrische ziekte. 

Boeken over ervaringsdeskundigheid

  • Bakel M. van., Rooijen S.van., Boertien D., Kamoschinski J., Liefhebber S., & Kluft M. (2013). Ervaringsdeskundigheid beroepscompetentieprofiel. Uitgave: GGZ Nederland, Trimbos-instituut, HEE! en Kenniscentrum Phrenos. 
  • Boevink W., Plooy A., & Rooijen S. van. (2007). Herstel, empowerment en ervaringsdeskundigheid van mensen met psychische aandoeningen. msterdam: SWP.
  • Erp N., Boertien D., Rooijen S. van, Bakel M. van, Smulders R. (red.) (2015). Basiscurriculum Ervaringsdeskundigheid. Utrecht: Trimbos-Instituut/Kenniscentrum Phrenos.
  • Korevaar L., & Dröes J. (2016). Handboek rehabilitatie voor zorg en welzijn. Bussum: Coutinho. Hoofdstuk 2.
  • Kowalk H. (2015). Het andere perspectief. Amsterdam: Hogeschool van Amsterdam.
  • Plooy A. (2007). Ervaringsdeskundigen in de hulpverlening – bruggenbouwers of bondgenoten? In: Tijdschrift Rehabilitatie 2. Juni/juli 2007 (pp 14 – 21). Amsterdam: SWP. 
  • Posthouwer M., & Timmer H. (2013). Een ervaring rijker. Amsterdam: SWP.

Tijdschriften en artikelen, sites waarin ervaringsdeskundigheid aan bod komt

  • Deviant, tijdschrift tussen psychiatrie en maatschappij. Klik hier voor een link naar de site.
  • Tijdschrift voor Participatie en herstel van mensen met psychische beperkingen. Klik hier voor een link naar de website.
  • Peer Support Providers een presentatie over Walking the Tightrope Between
  • Helping Others & Maintaining Your Own Wellness.
  • International Association of Peer Supporters. The International Association of Peer Supporters (iNAPS) is a non-profit organization dedicated to growing the peer support movement worldwide.

Hieronder vind je de opdrachten bij dit onderwerp. We zijn benieuwd naar je ervaringen met de opdrachten. We horen graag wat je ermee gedaan hebt.

Je kunt foto's, verhalen en filmpjes naar ons opsturen. Op deze plek in de kennisbundel gaan we de mogelijkheid bieden om je ervaringen te delen met andere docenten.

Via onderstaande knop kun je contact met ons opnemen.

Stuur je eigen materiaal in >

Opdracht 1: In gesprek over ervaringsdeskundigheid

Bij voorkeur vindt dit gesprek plaats met een ervaringsdeskundige.
Ervaringsdeskundigheid is een veelgehoord begrip. Vaak wordt het begrip gebruikt als iemand een ervaring meegemaakt heeft en daarover verslag doet. Aan de hand van een aantal vragen wordt de discussie gevoerd.

  • Wanneer heb je ervaring en wanneer ervaringskennis?
  • Wanneer ben je ervaringsdeskundig?
  • Wat is het belang van het bespreken van gemeenschappelijke ervaringen en hoe kan dat leiden tot ervaringskennis?
  • Wat is een ervaringswerker?
  • Welke rol van een ervaringsdeskundige spreekt je het meest aan en waarom?
  • Op welke wijze kan in de praktijk ervaringsdeskundigheid een rol krijgen?
  • Waar ligt het verschil tussen de ervaringsdeskundige en de hulpverlener?
  • Waar ligt het verschil tussen de ervaringsdeskundige (cliëntervaring) en de familie ervaringsdeskundige?
  • Waar ligt het verschil tussen een hulpverlener met ervaringsdeskundigheid of een ervaringsdeskundige hulpverlener?
  • Welke dilemma’s kun je tegen komen in het werken met ervaringsdeskundigen? Hoe kan je deze dilemma’s aanpakken?

Lees daarvoor de volgende artikelen:
Vernieuwde inzet van ervaringsdeskundigheid LIVE.
Lees hoofdstuk 2.1 t/m 2.3, hoofdstuk 3 en 4.7.
Handreiking voor de inzet van ervaringsdeskundigheid vanuit de geestelijke gezondheidszorg.
Lees hoofdstuk 1.
Ervaringsdeskundigen in de hulpverlening- bruggenbouwers of bondgenoten.

Opdracht 2: Een vak apart?

Is ervaringsdeskundigheid een vak of niet. Deze discussie vindt anno 2016 nog steeds plaats. In een artikel in de Sozio (oktober 2009) betoogde Annette Plooy dat ervaringsdeskundigheid een vak is. Hierop kwam in de Sozio (december 2009) een reactie van Alie Weerman. Ga met elkaar in gesprek en vorm een mening over beide artikelen.

Opdracht 3: Welke rol heeft de ervaringsdeskundige?

Herstelproces

Sociaal werkers, verpleegkundigen werken samen met ervaringsdeskundigen. Ervaringsdeskundigheid biedt belangrijke en onmisbare ondersteuning om de facetten van herstel te realiseren (2012, Boertien D. & Bakel M. van). GGZ Nederland heeft de ervaringsdeskundige opgenomen in haar functieprofiel. Als vervolg op werkopdracht 2 gaat de groep met elkaar in gesprek over de rol van de ervaringsdeskundige in de hulpverlening en daarmee in samenwerking met andere disciplines.

Lees daarvoor hoofdstuk 1 en 2 van de Handreiking ervaringsdeskundigheid in de GGZ.

  • Welke rol neemt de ervaringsdeskundige in? Waar ligt de meerwaarde? Waar zijn de overeenkomsten in de functies?
  • Denk na over de genoemde rollen: Zijn deze rollen ook te verbinden met de ontwikkelingen zoals de sociale teams in gemeenten waar ook steeds meer ervaringsdeskundigen gaan werken?
  • Zijn deze rollen ook van toepassing bij andere instellingen zoals instellingen voor Niet Aangeboren Hersenletsel of mensen met een verstandelijke beperking?
  • Zijn er grenzen aan de inzet van ervaringsdeskundigheid of moet deze breed ingezet worden in Zorg en Welzijn?

Bron: Trimbos

Opdracht 4: In gesprek

Ga op zoek naar instellingen waar gewerkt wordt met ervaringsdeskundigen en onderzoek:

  • Hoe zijn de ervaringsdeskundigen gepositioneerd?
  • In welke rol/functie werkt de ervaringsdeskundige?
  • Hoe is ervaringsdeskundigheid expliciet opgenomen in deze rol/functie?
  • Welke dilemma’s ervaren ervaringsdeskundigen?

Indien mogelijk ga je in gesprek met een ervaringsdeskundige (groep ervaringsdeskundigen) in de organisatie.

Deel deze pagina Facebook Twitter LinkedIn E-mail

Sluit pop-up

Clarissa

'Bizarre how fast your life can change. One day I was serving medication for the clients I worked for, the next day I myself received medication from those exact same blue pillboxes'.

https://www.youtube.com/watch?v=N6kc6M4ptAY