Kennisbundel Licht verstandelijke beperking

Vilans

Methodieken

Een licht verstandelijke beperking is niet aan iemands uiterlijk te zien en de gevolgen van de beperking kunnen zich op veel verschillende manieren uiten. Het is daarom belangrijk de kenmerken van een cliënt goed in kaart te brengen door middel van observatie. Dit maakt dat je je cliënt de ondersteuning kan bieden die bij zijn/haar situatie past.

Observatiemethodieken

Wanneer er sprake is van een complexe situatie rond iemand met een LVB is het belangrijk deze persoon goed te observeren alvorens een diagnose te stellen. Het belang van een goede en vroege diagnose is in de paragraaf ‘diagnostiek’ toegelicht. Door gerichte observatie kan je meer inzicht krijgen in de problematiek, kan je in kaart brengen welke behandelmogelijkheden er zijn, zorgen dat de behandelmogelijkheden zijn afgestemd op het individu en meten wat de behandeleffecten zijn. Observaties kunnen ook helpen in kaart te brengen wat iemand activeert, wat je van iemand mag verwachten en wat ze wel en niet aankunnen. Je kan iemand observeren in zijn/haar eigen omgeving of juist in een (gesloten) omgeving waar minder prikkels zijn. Aangezien probleemgedrag bij iemand met LVB vooral voorkomt wanneer er overvraging of overbelasting in de leefsituatie plaatsvindt, is het moeilijk iemands capaciteiten en wensen in kaart te brengen wanneer deze persoon in deze situatie zit. Observatie in een nieuwe omgeving waar deze problemen niet of minder voorkomen kan een beter beeld geven van iemands capaciteiten.

  • Het is voor de begeleiding en ondersteuning belangrijk snel een goede diagnose te stellen, in deze handreiking vind je een overzicht van observatielijsten voor het vroegtijdig herkennen van LVB bij (jonge)kinderen en (jong)volwassenen: Handreiking vroegsignalering LVB 2017.
  • Het meten van behandeleffecten wordt in de zorg voor mensen met een LVB steeds belangrijker, dit instrument bestaat uit verschillende beoordelingsitems en schalen voor beïnvloedbare risicofactoren van ernstig externaliserend probleemgedrag en delictgedrag: DROS-Instrument

Ondersteuningsmethodieken

Een groot deel van de mensen met een LVB kan met ondersteuning redelijk zelfstandig leven. Ondersteuning door professionals en het sociale netwerk is belangrijk om goed mee te kunnen doen in de maatschappij. Wanneer deze ondersteuning niet bestaat of tekortschiet kunnen de gevolgen groot zijn. Het niveau van mensen met een LVB wordt vaak te hoog ingeschat en overvraging ligt op de loer. Als er vervolgens iets verkeerd gaat, kan dat zorgen voor onbegrip en boosheid bij de omgeving en een gevoel van teleurstelling of afwijzing bij de jongere. En als ze zo'n ‘bevestiging van onvermogen’ te vaak krijgen, kan er ernstig probleemgedrag ontstaan.

Als de diagnose LVB tijdig gesteld wordt en iemand de juiste hulp en ondersteuning krijgt kan diegene goed functioneren in de maatschappij. Het belang van ondersteuning die aansluit bij de verwachtingen, eigenschappen en leefsituatie van de cliënt is dan ook erg groot.

  • In zijn Oratie gaat Xavier Moonen in op welke ondersteuning jongeren en jongvolwassenen met een LVB nodig hebben: (H)erkennen en waarderen.
  • Weet Wat je Kan is een methode om met de cliënt en naasten het gesprek aan te gaan over de beperking, hen te informeren en te adviseren: Weet wat je kan.
  • Om te reflecteren op je eigen handelen en om na te gaan welke ondersteuning je hebt geboden kan je deze handreiking en checklist gebruiken: Balans in beeld.
  • Apps die kunnen je ook helpen bij het begeleiden en ondersteunen van je cliënt: De gereedappskist.
  • Aan de hand van voorbeelden en praktische handvatten ontrafelt de Kleine Gids het web van instanties die een rol spelen bij de ondersteuning van mensen met LVB: De Kleine Gids (tegen betaling) 
  • MEE geeft een overzicht van projecten en methodieken die door MEE ontwikkeld en/of verzorgd worden voor (potentiële ex-)delinquenten met een LVB: MEE maakt meedoen mogelijk
  • LifeWise biedt begeleiders verschillende handvatten om je cliënt met LVB echt verder te kunnen helpen in het leven in de stad: LifeWise

Ondersteuning van naasten

Onwetendheid over de gevolgen van een LVB komt vaak voor, ook bij de naasten. Omdat het voor iemand met een LVB moeilijk kan zijn uit te leggen wat een LVB precies inhoudt en wat de gevolgen hiervan zijn, is het belangrijk dat je als professional de naasten informeert en hen ondersteunt in het contact met de cliënt. Naasten kunnen familieleden zijn, maar ook partners, vrienden of andere mensen die nauw betrokken zijn bij de cliënt.

De mensen in het netwerk van je cliënt spelen een rol in zijn/haar leven, als professional heb je dus ook met deze mensen te maken. Als professional vorm je een driehoek met de cliënt en de naasten, in deze driehoek gaat het om verbinding, vertrouwen en respect. Houd er in deze relaties rekening mee dat de samenwerking voor zowel de naasten als de cliënt geen eigen keuze geweest is. Dit kan loyaliteitsconflicten met zich meebrengen.

Communicatietechnieken

Mensen met een LVB kunnen zich over het algemeen goed verbaal uitdrukken. Toch is de communicatie met deze doelgroep een belangrijk aandachtspunt, het gaat vaak mis als het aankomt op begrijpen en begrepen worden. Houd in de communicatie hier dan ook rekening mee, vermijd bijvoorbeeld beeldspraak, wees concreet, stel niet te veel vragen in één keer en geef je cliënt de tijd en ruimte om antwoord te geven. Als professional is het belangrijk om op je houding te letten in de communicatie. Benader je cliënt altijd respectvol en gelijkwaardig en neem de tijd om iets uit te leggen als het in eerste instantie niet begrepen wordt. Geduldig, consequent en duidelijk zijn maakt al een groot verschil.

Wanneer iemand met een LVB moeite heeft zich uit te drukken kan je gebruik maken ondersteunende communicatie, bijvoorbeeld in de vorm van beelden of spelvormen.

  • In de communicatie met mensen met LVB is het belangrijk aansprekende voorbeelden te gebruiken. Dit boek gaat over twee jongvolwassenen met LVB die begeleid wonen en de dingen waar zij mee te maken krijgen: Herkenbare verhalen voor mensen met een LVB
  • Waar let je op als je het met mensen met een verstandelijke beperking wilt hebben over seks? Op het kennisplein gehandicaptensector staat een overzicht van verschillende methodes.
  • Jongeren met een LVB kunnen zich vaak goed met beelden uitdrukken. Het expertisecentrum William Schrikker ontwikkelde hiervoor een werkwijze: Woord & Beeldverhaal in de forensische zorg
  • Op visitaal.nl vind je een overzicht van verschillende methodes en hulpmiddelen die je kan gebruiken als iemand niet goed kan praten of horen: Ondersteunende communicatie.
  • Spelpartners heeft verschillende trainingsspellen en communicatiematerialen voor bijzondere doelgroepen in de zorg ontwikkeld: Ondersteunende communicatie

Hieronder vind je opdrachten waarmee je dieper in kan gaan op de verschillende methodieken die je kan inzetten bij LVB. We zijn benieuwd naar je ervaringen met de opdrachten. We horen graag wat je ermee gedaan hebt.

Je kunt foto's, verhalen en filmpjes naar ons opsturen. Op deze plek in de kennisbundel gaan we de mogelijkheid bieden om je ervaringen te delen met andere docenten.

Stuur je eigen materiaal in >

Opdracht 1: Technologie voor begeleiders en cliënten

Voor professionals, cliënten en naastbetrokkenen zijn er veel technologische hulpmiddelen die kunnen ondersteunen in de begeleiding en zelfredzaamheid. Je vind een overzicht van deze apps en websites op: 

Bekijk welke apps en andere technologische hulpmiddelen er zijn, welke vind je handig? Welke vind je onhandig? Zou je zelf ook apps gebruiken in de ondersteuning van je cliënt? Waarom wel of waarom niet?

Verdiepend:

Voer een debat over het belang van technologische hulpmiddelen bij het ondersteunen en begeleiden van mensen met LVB. De helft van de groep bedenkt argumenten tegen technologische hulpmiddelen en de andere helft van de studenten bedenkt argumenten voor het gebruik van technologische hulpmiddelen in de begeleiding en ondersteuning.

Opdracht 2: Balans in beeld

In de ondersteuning van mensen met LVB ben je altijd bezig met het spanningsveld tussen zorg en ondersteuning bieden en verantwoordelijkheid geven. Omdat elke cliënt uniek is, is de balans tussen zorg en ondersteuning ook bij elke cliënt anders. Hoe meer vaardigheden iemand bezit, hoe minder ondersteuning hij/zij nodig heeft. Om te reflecteren op je handelen als begeleider van jongeren met LVB, kan je nagaan of je te veel of te weinig ondersteuning gegeven hebt of dat de ondersteuning juist in balans is. Je vindt een checklist en een filmpje (3:06 minuten) met toelichting op het Kennisplein gehandicaptensector: balans in beeld.

Bekijk het filmpje en de checklist. Lijkt het je een handig instrument? Waarom wel of niet? Zou je het gebruiken?

Verdiepend:

Probeer de checklist vervolgens uit op je werk of stage, je kan dit samen met een andere begeleider doen of alleen. Is na het gebruik in de praktijk je mening over de checklist veranderd?

Opdracht 3: Woord & beeldverhaal

Omdat mensen met een LVB vaak welbespraakt zijn merk je vaak niet dat er toch veel problemen zijn met het verwoorden en begrijpen van bepaalde dingen. Om het iemand makkelijker te maken zijn of haar verhaal te vertellen kan je gebruik maken van een woord & beeldverhaal. Het woord & beeldverhaal brengt het persoonlijke verhaal van iemand in beeld, het bestaat uit begrijpelijke tekst en duidelijke beelden. Op woordenbeeldverhaal.nl vind je een handreiking voor het maken van een woord & beeldverhaal.

Gebruik deze handreiking om op je werk of stage samen met een cliënt een woord & beeldverhaal te maken.

Opdracht 4: Weet wat je kan

Voor een goede toekomst is het belangrijk dat je cliënt weet wat hij kan en waar hij hulp bij nodig heeft. Om hier makkelijker over te kunnen praten ontwikkelde Trajectum een leermodule psycho-educatie LVB: Weet wat je kan.

De module is gratis te downloaden en bestaat onder andere uit een handleiding, verschillende werkboeken en een kaartenset.
Ook zijn er verschillende instructiefilms voor trainers en voor cliënten. Het is aan te raden deze instructiefilms te doorlopen voordat je aan de slag gaat met de module op je werk of stage.

Verdiepend:

Nodig een cliënt, een van zijn/haar naasten en een professional uit die gewerkt hebben met de Weet wat je kan module en ga met hen in gesprek over deze module. Verdiep je voor dit gesprek in de methode en de gewenste doelen.
Reflecteer tijdens het gesprek kritisch op de module. Heeft de module voor hen gewerkt? Wat ging er goed en wat minder? Is de gewenste uitkomst behaald? Zijn er verbeterpunten?

Opdracht 5: Zag je het maar

De documentaire 'Zag je het maar' geeft een beeld van een woongroep voor jongeren met een licht verstandelijke beperking en gedragsproblemen. Op deze groep vechten groepsleider Lisanne en haar collega’s voor een betere toekomst voor deze jongeren, in de hoop dat zij een zo zelfstandig mogelijke plek in de samenleving vinden. Vragen en dillema’s die aan bod komen in deze documentaire zijn; Hoe bepaal je dat het geen zin meer heeft een jongere nog langer te begeleiden, terwijl er voor diegene geen alternatieven lijken te zijn. Laat je een jongere zijn of haar droom najagen, terwijl je weet dat een andere weg beter is?

Bekijk de documentaire en geef antwoord op de volgende vragen. Wat gaat hier goed? Wat gaat hier fout? Wat vind je er van? Wat zou je zelf doen? Je kan de documentaire ook met een groep kijken en de vragen samen bespreken.

Opdracht 6: Vergelijk ondersteuningsmethodieken (verdiepend)

Vorm groepjes van maximaal vier mensen. Elk groepje zoekt twee ondersteuningsmethodieken die gebruikt worden bij mensen met EMB. Zij verdiepen zich in deze methodieken en brengen in kaart op welke theorie de methodiek gebaseerd is en wat de werkende principes zijn. Vervolgens vergelijken zij beide methodieken met elkaar. Geef in de vergelijking aan waar de verschillen en overeenkomsten zijn en onderbouw welke methodiek je het meeste aanspreekt.

Deel deze pagina Facebook Twitter LinkedIn E-mail