Kennisbundel Niet Aangeboren Hersenletsel

Vilans

Moeilijk verstaanbaar gedrag

In dit hoofdstuk gaan we in op de oorzaken, preventie en hantering van moeilijk verstaanbaar gedrag (MVG) bij mensen met NAH

In de zorg kan je te maken krijgen met gedrag van cliënten dat je niet goed begrijpt of moeilijk vindt om mee om te gaan. Deze mensen vertonen vaak verschillende vormen van probleemgedrag als reactie op de situatie waar ze zich bevinden. Omdat we het gedrag niet goed kunnen verstaan is het vaak moeilijk om precies te achterhalen wat het probleem is.

Oorzaken van MVG

Ook bij mensen met NAH kan moeilijk verstaanbaar gedrag (MVG) voorkomen. Onder MVG verstaan we gedrag dat gevaarlijk of bedreigend is voor de cliënt zelf of voor de omgeving en gedrag dat leidt tot stagnatie van de ontwikkeling of een achteruitgang van de kwaliteit van leven. Moeilijk verstaanbaar gedrag kan leiden tot agressie, ontremd gedrag of tot zich terugtrekken.

Het is voor een professional vaak een uitdaging om de oorzaken van MVG te achterhalen. Vaak zijn de oorzaken niet zichtbaar en versterken ze elkaar. MVG ontstaat bijvoorbeeld wanneer iemand het gevoel heeft de grip op het eigen leven kwijt te raken en/of hierin door de ander niet begrepen te worden, MVG is dan ook te zien als een vorm van communicatie door de cliënt. Het gedrag kan zijn grondslag vinden in angst, frustratie of onzekerheid. In de voorgaande hoofdstukken is toegelicht dat NAH cognitieve, communicatieve, emotionele en gedragsmatige gevolgen heeft. Deze eigenschappen van NAH maken dat er een breuk in de levenslijn optreed. De persoon met NAH kan hierdoor het gevoel krijgen de grip op het leven kwijt te raken. Als professional is het belangrijk goed te kijken welke vraag iemand werkelijk stelt met het vertoonde gedrag.

Preventie en hantering van MVG

Inzicht in de beperkingen die aan MVG ten grondslag liggen, zijn essentieel om het gedrag te kunnen beperken of voorkomen. In het geval van NAH kan MVG veroorzaakt worden door frustratie/verdriet over verloren vaardigheden, overvraging van de persoon met NAH en/of het gevoel niet begrepen te worden.

Moeilijk verstaanbaar gedrag tegengaan of oplossen is moeilijk aangezien de oorzaken vaak niet eenduidig zijn. Het is voor de preventie en hantering van MVG van groot belang dat je als professional goed luistert naar de cliënt en de oorzaken van het gedrag weg probeert te nemen. Aangezien mensen met NAH vaak op het eerste gezicht niets mankeren is het als professional belangrijk de mogelijk achterliggende oorzaken van het gedrag goed in kaart te brengen.

In de erkenning van verlies de cliënt meer in zijn eigen kracht zetten, kijken naar wat wel kan en mensen ondersteunen om deel te kunnen nemen aan het gewone leven zijn vaak doeltreffende manieren om MVG te voorkomen en/of hanteren. Inzetten op ondersteuning in plaats van op behandeling is vaak een manier om onbegrepen gedrag gunstig te beïnvloeden.

  • Oorzaken van moeilijk verstaanbaar gedrag en handvatten voor het voorkomen en veranderen ervan vind je op dwangindezorg.nl. Hier vind je ook verschillende punten waarop je de leefsituatie van iemand kan beoordelen (niet specifiek voor NAH).
  • Er zijn verschillende methoden waarmee je inzicht kan krijgen in moeilijk verstaanbaar gedrag, enkele van deze methoden zijn ook te vinden in het hoofdstuk 'ondersteuningsmethodieken'. Een voorbeeld van een methode die je kan gebruiken bij MVG is de Triple C methode.
  • Om in kaart te brengen hoe iemand met zijn/haar gezondheidstoestand omgaat kan je de International classification of functioning (ICF) gebruiken. Aan de hand van de ICF kan je het menselijk functioneren en de problemen die daarin kunnen optreden beschrijven en vergelijken (verdiepend)

Hieronder vind je de opdrachten bij het onderwerp moeilijk verstaanbaar gedrag. We zijn benieuwd naar je ervaringen met de opdrachten. We horen graag wat je ermee gedaan hebt.

Je kunt foto's, verhalen en filmpjes naar ons opsturen. Op deze plek in de kennisbundel gaan we de mogelijkheid bieden om je ervaringen te delen met andere docenten.

Via onderstaande knop kun je contact met ons opnemen.
 

Stuur je eigen materiaal in >

Opdracht 1: Moeilijk Verstaanbaar Gedrag bij NAH

Anton is een man met NAH voor wie autonomie zeer belangrijk is. Vanwege zijn NAH is autonomie echter geen vanzelfsprekendheid. Dit leidt tot frustratie en agressief gedrag bij Anton. In deze casus hoor je hoe de begeleiding van Anton de ondersteuning heeft aangepast en de situatie heeft gestabiliseerd en verbeterd. Beluister de casus en beantwoord de volgende vragen:

  • Wat valt je op aan de beslissingen die de begeleiding maakt?
  • Waarom denk je dat de verandering in de ondersteuning die Anton krijgt werkt?
  • Hoe had jij de situatie opgelost?

Verdiepend

Waarin verschilt moeilijk verstaanbaar gedrag bij NAH van moeilijk verstaanbaar gedrag bij een andere (aangeboren)beperking? Geef voorbeelden.

Opdracht 2: E-learning 'Gentle Teaching'

Deze Free Learning richt zich op 'Gentle Teaching'. Aan de hand van 20 vragen kun je jezelf basiskennis bijbrengen over Gentle Teaching en hoe je dat kunt inzetten om weerstand en agressie bij jouw cliënten te voorkomen. Deze e-learning is niet specifiek gericht op mensen met NAH, maar de opgedane kennis is hier wel op toe te passen.

Opdracht 3: Omgaan met MVG

Moeilijk gedrag bij een cliënt heeft bijna altijd een achterliggende reden. Het is als professional dan ook heel belangrijk om goed naar je cliënt te luisteren en te achterhalen waarom hij/zij moeilijk verstaanbaar gedrag laat zien. Een van de manieren waarop je dit kan achterhalen is de IJsbergtheorie. Deze theorie gaat er van uit dat het gedrag dat mensen laten zien ‘het topje van de ijsberg’ is en dat je om de werkelijke reden van het gedrag te achterhalen ‘onder de waterlijn’ moet kijken.

Een voorbeeld van hoe het ijsbergmodel ingezet kan worden bij moeilijk gedrag zie je in onderstaand filmpje 'sociale vaardigheden - omgaan met moeilijk gedrag op de goede manier' (4:32 min.).

https://www.youtube.com/watch?v=zgwlPfrrS9o

Oefen met het ijsbergmodel in de vorm van een rollenspel of oefen in de beroepspraktijk met een cliënt die MVG laat zien.

Opdracht 4: Observatie en behandeling MVG (verdiepend)

Anton is een man met NAH voor wie autonomie zeer belangrijk is. Vanwege zijn NAH is autonomie echter geen vanzelfsprekendheid. Dit leidt tot frustratie en agressief gedrag bij Anton. In deze casus hoor je hoe de begeleiding van Anton de ondersteuning heeft aangepast en de situatie heeft gestabiliseerd en verbeterd. Beluister de casus en beantwoord de volgende vragen:

  • Wat valt je op aan de beslissingen die de begeleiding maakt?
  • Waarom denk je dat de verandering in de ondersteuning die Anton krijgt werkt?
  • Hoe had jij de situatie opgelost?

Observeer het gedrag en de behandeling van een persoon met NAH met MVG. Beschrijf het gedrag en hoe de betrokken professionals hiermee omgaan. Bespreek, wanneer mogelijk, je observaties met de betrokken professionals. Gebruik bij de observatie van de cliënt de International Classification of Functioning, hoofdstuk 5. Gebruik het figuur op pagina 16 van de Nederlandse uitgave van de ICF om de wisselwerking tussen de verschillende aspecten van het menselijk functioneren in kaart te brengen.

Bespreek de observaties met medestudenten/collega's. Wat zijn de verschillen en overeenkomsten in het gedrag dat bij de cliënt waargenomen is? Waarom denken jullie dat de cliënt moeilijk verstaanbaar gedrag laat zien? Wat wil de cliënt duidelijk maken met zijn/haar gedrag? Wat zijn de verschillen en overeenkomsten in de benadering van de professionals naar de cliënt toe? Wat werkte goed in de benadering/behandeling? Wat heb je geleerd van deze observatie?

Opdracht 5: Kennis van het brein gebruiken om gedrag en emotie te interpreteren (verdiepend)

Aandoeningen, zoals bijvoorbeeld NAH, en biologische processen zijn versmolten in de hersenen. Je kan de hersenen zien als een ‘melting pot’ waar veel verschillende dingen in gebeuren en samenkomen. In deze video gaat Gert-Jan de Haas in op het belang van het kijken naar de hersenen om meer grip te krijgen op complex of onbegrepen gedrag.

Bekijk de video:

https://vimeo.com/273708578

  • Herken je het beeld wat Gert-Jan de Haas schetst over de cliënt? Ben je zelf ook wel eens iemand met NAH tegen gekomen die dit gedrag liet zien?
  • Op welke manier heb je dit gedrag toen geïnterpreteerd?
  • Heeft die interpretatie ook tot het beter begrijpen van de cliënt geleid?
  • Wat vind je van de manier waarop Gert-Jan de Haas deze casus heeft aangepakt?
  • Wat heb je hiervan geleerd en hoe ga je dit toepassen in je eigen praktijk?

n.b. in deze video worden veel begrippen gebruikt uit de neuropsychologie. Je de video altijd pauzeren en deze begrippen opzoeken. Ook kan je de ondertiteling aan zetten (via het cc symbool onder aan de video).

Deel deze pagina Facebook Twitter LinkedIn E-mail