Kennisbundel Niet Aangeboren Hersenletsel

Vilans

Verlies en rouwverwerking

In dit hoofdstuk wordt ingegaan op verlies en rouwverwerking bij NAH.

Getroffen worden door NAH heeft een grote impact op het leven en resulteert vaak in een breuk in de levenslijn. Deze ‘breuk’ wordt geassocieerd met verlies. Veel mensen, zowel getroffenen als naasten, rouwen dan ook om de persoon en het leven zoals dit was voor het NAH.

Verlies en rouwverwerking bij getroffenen

NAH gaat vaak gepaard met een breuk in de levenslijn. Hierdoor heeft de getroffene vaak (zij het niet altijd) het idee dat dat hij of zij een ander persoon is dan voor het letsel. Dit gevoel gaat zowel bij de persoon met NAH als bij de naasten vaak gepaard met gevoelens van rouw. 

Rouw bij NAH verschilt van rouw bij overlijden, rouw bij NAH gaat om zogenaamd ‘levend verlies’. De rouw die iemand met NAH ervaart wordt ook wel omschreven als chronische rouw. Het leven en de omgeving van de getroffene gaan verder waardoor iemand met NAH steeds weer met het verlies wordt geconfronteerd. Daarnaast kan het voor mensen met NAH ingewikkeld zijn om te aanvaarden dat bepaalde dingen niet meer kunnen. Wanneer het bijvoorbeeld door tekort aan ziekte-besef of ziekte-inzicht niet lukt om de eigen beeldvorming aan te passen aan de nieuwe realiteit, leidt dit tot teleurstelling en gevoelens van falen. Daarnaast speelt de leeftijd van de getroffene ook mee, wanneer het letsel op latere leeftijd opgelopen wordt blijkt vaak dat acceptatie moeilijker is.

Omdat rouw een heel persoonlijk proces is en er bij rouwreacties veel verschillende emoties komen kijken, zijn de signalen van rouw niet altijd goed te herkennen. Als professional kan je helpen de emoties te herkennen. Het is daarbij van belang dat de rouwende het gevoel heeft erkend en gewaardeerd te worden. Daarnaast is het als professional belangrijk om te erkennen dat het proces veel tijd nodig heeft.

  • Rouw bij NAH is complex. Om dit beter te kunnen begrijpen, kun je terecht op de website van hersenletsel-uitleg: Rouw en verlies bij hersenletsel en rouw bij NAH (focus op levend verlies).
  • Voorbeelden en handvatten voor de professional kan je vinden in het derde hoofdstuk van de lesbrief NAH. Hierin wordt het begrip chronische rouw verder uitgelegd en wordt aandacht besteed aan de rol en houding van de professional bij rouw: Niet aangeboren hersenletsel, oorzaken, gevolgen, signalen en zorg.
  • Iedereen maakt in zij of haar leven verlies mee. De Rouwkubus kan helpen in het bespreekbaar maken van rouw: Rouwkubus.

Verlies en rouwverwerking bij naasten


De gedragsmatige en fysieke gevolgen van NAH en de onzekerheid over wat er in de toekomst wel en niet mogelijk is hebben invloed op iedereen in de sociale omgeving van een persoon met NAH. De gevolgen van NAH kunnen tot ontwrichting van het gezinsleven leiden.

De naasten moeten het ‘verlies’ van de persoon die zij kenden verwerken. Dit gaat vaak gepaard met ambivalente gevoelens naar het gezinslid met hersenletsel. Niet alleen de persoon met NAH gaat een rouwproces door, ook de naasten rouwen om het verlies van de persoon die zij kenden. Het is als professional dan ook zeer belangrijk dat je je niet alleen richt op de persoon met NAH, maar dat je ook oog hebt voor de naasten en hen helpt hun emoties te herkennen en te steunen in hun zoektocht naar een ander, aangepast leven.

  • Op de blog van Jet van Swieten, NAH verborgen kopzorgen, wordt ingegaan op wat de gevolgen van NAH voor naasten zijn. Ze gaat hier ook in op rouw.
  • De manier waarop mensen met rouw omgaan hangt af van de manier waarop mensen met verbinding en impact omgaan. De transitiecirkel (J. van Wielink) geeft aan hoe rouw en verbinding met elkaar verbonden zijn. Dit model kan je gebruiken om de rouw bij NAH (zowel voor naasten als voor de persoon met NAH) te duiden.

Hieronder vind je de opdrachten bij het onderwerp verlies en rouwverwerking. We zijn benieuwd naar je ervaringen met de opdrachten. We horen graag wat je ermee gedaan hebt.

Je kunt foto's, verhalen en filmpjes naar ons opsturen. Op deze plek in de kennisbundel gaan we de mogelijkheid bieden om je ervaringen te delen met andere docenten.

Via onderstaande knop kun je contact met ons opnemen.
 

Stuur je eigen materiaal in >

Opdracht 1: Verder met hersenletsel

Bekijk de videoportretten van Willem (3:10 min.) en Arnold (4:16 min.). Zij hebben beiden te kampen met de gevolgen van NAH.

  • Kan je bij het zien van deze filmpjes de vijf aspecten (ontkenning, boosheid, onderhandelen en vechten, verdriet en aanvaarding) van rouw onderscheiden?
  • Op welke manier hebben Willem en Arnold het verlies verwerkt?
  • Wat is de rol van de sociale omgeving geweest bij hun rouwverwerking?

Verdiepend

  • Wat zijn de verschillen tussen hoe Willem en Arnold omgaan met verlies- en rouwverwerking?
  • Kan je uit je eigen praktijk (stage, werkveld, onderwijs of ervaringsdeskundigheid) nog andere casussen bedenken van mensen met NAH die om moesten gaan met gevoelens van rouw en verlies? Waarin verschillen zij van Willem en Arnold? En waarin komen zij overeen?

Opdracht 2: Wat kan je als professional doen?

Je kiest een mantelzorgsituatie in je eigen omgeving en denkt daar dieper over na aan de hand van verschillende vragen.

Signalen van rouw zijn niet altijd makkelijk te herkennen. Vaak zijn mensen boos of gefrustreerd en hebben moeite met het erkennen van de situatie. Als professional kan je helpen bij het herkennen van de emoties. In de lesbrief NAH, paragraaf 3.3, staan verschillende vragen die je als hulpverlener kan stellen en welke houding daarbij belangrijk is.
Gebruik deze vragen in een rollenspel waarbij de rol van professional, cliënt met NAH en naaste voorkomen:

  • Ga na wat je eigen ervaringen zijn met rouw, put uit je eigen ervaringen.
  • De cliënt en de naaste hebben gevoelens van frustratie, ontkenning of boosheid.
  • De professional gaat het gesprek aan en stelt vragen en helpt de emoties herkennen.
  • Na afloop bespreek je hoe het gesprek verliep.

Verdiepend

  • Bespreek niet alleen wat er goed ging of wat er beter zou kunnen maar ga ook na waarom iets wel of niet werkt tijdens een dergelijk gesprek, pas je vragenlijst aan aan je bevindingen. Onderbouw je ideeën met voorbeelden.

Opdracht 3: Omgaan met levend verlies

Stel in de beroepspraktijk vragen over het omgaan met ‘levend verlies’ aan mensen met NAH, hun begeleider en/of naastbetrokkenen. Op welke gebieden kan de cliënt minder doordat het NAH? Hoe gaat hij daarmee om?

Geef in de volgende les of bijeenkomst een presentatie over:

  • Op welke gebieden de cliënt verandering ondervindt.
  • Hoe de cliënt dit ervaart.
  • Wat dit betekent voor de ondersteuning die ze nodig hebben.

Verdiepend

Stel aan de hand van de presentatie drie discussie- of reflectievragen op over hoe er op jouw stageplek/werkplek omgegaan wordt met verlies en rouwverwerking bij mensen met NAH en hun naasten. Bespreek deze met de groep.

N.B. zorg dat je voorafgaan aan het gesprek met de cliënt altijd toestemming hebt van de organisatie/begeleiding/naasten.

Opdracht 4: Beleving cliënt (verdiepend)

Hoe ervaart de persoon met NAH de gevolgen van het hersenletsel? Observeer een cliënt met NAH en stel tijdens de dagelijkse contacten vragen om te achterhalen hoe de cliënt de gevolgen ervaart. Bespreek je bevindingen eerst met de cliënt en vervolgens met betrokken professionals en/of naasten. Wat kunnen jullie voor deze cliënt betekenen?

N.B. Je kan voor deze opdracht een instrument gebruiken, bijvoorbeeld de transitiecirkel of de rouwkubus.

Deel deze pagina Facebook Twitter LinkedIn E-mail