Kennisbundel Ouderen met verstandelijke beperking

Vilans

Methodieken

In dit hoofdstuk wordt ingegaan op verschillende zorg en ondersteuningsmethodieken voor ouderen met een verstandelijke beperking.

Ieder mens is anders, zo ook alle ouderen met een verstandelijke beperking. De ondersteuning en zorg voor deze doelgroep kan hierdoor ingewikkeld zijn. Het is daarom belangrijk om methodisch te werken, zodat niet alleen op ervaring vertrouwd wordt, maar ook op een goede kennisbasis.

Ondersteunings- en begeleidingsmethodieken

Er zijn heel veel verschillende ondersteuningsmethoden ontwikkeld voor mensen met een verstandelijke beperking, zoals oplossingsgericht werken, Active Support en Multi Systeem Therapie.
Ook zijn er begeleidingsmethodieken specifiek voor ouderen met een verstandelijke beperking, bijvoorbeeld belevingsgerichte ouderenzorg. Belevingsgerichte ouderenzorg houdt in dat je bij de ondersteuning en begeleiding aansluit op de persoonlijkheid, belevingswereld en wensen en behoeften van de oudere. Hierbij wordt goed gekeken wat de cliënt nog kan, waar hij moeite mee heeft of krijgt en wat hij niet meer kan. Belevingsgerichte ouderenzorg richt zich onder andere op zoekend reageren, positieve contactmomenten en de belevingswerelden van de cliënt en professional. Belevingsgerichte ouderenzorg kan ook goed worden ingezet bij ouderen met een verstandelijke beperking en dementie.

Ondersteuning van ouderen met dementie

Door dementie raakt de oudere de grip op het leven kwijt. Ouderen met dementie vergeten waar ze zijn en wat ze zouden doen. Er zijn verschillende methodieken ontwikkeld voor mensen met dementie. Eén zo’n methode is Dementia Care Mapping (DCM). De methode DCM heeft persoonsgerichte zorg als uitgangspunt. Vanuit de methode wordt de persoon met dementie eerst als mens bekeken, daarna wordt pas gekeken naar de dementie. Vragen die gesteld worden zijn bijvoorbeeld: wat maakt deze persoon gelukkig? Hoe heeft hij zijn leven geleefd? Welke mogelijkheden heeft hij?

Vanuit de methode belevingsgerichte zorg wordt gewerkt met vier fasen in het dementieproces om de zorg aan te kunnen passen op de behoeften van de persoon met dementie. De vier fasen zijn: Bedreigde Ik-beleving, Verdwaalde Ik-beleving, Verborgen Ik-beleving en Verzonken Ik-beleving. Door bij de ondersteuning rekening te houden met de fase waarin iemand zich bevindt, kan aangesloten worden op de veranderende behoeften en mogelijkheden van de oudere. Het aanpassen van de omgeving, zodat deze zo herkenbaar en duidelijk mogelijk is, kan voor meer rust zorgen bij de oudere. Daarnaast moeten de activiteiten en communicatie aangepast worden op de oudere.

Ondersteuning van naastbetrokkenen van ouderen met dementie

Ouderen met dementie vertonen ander gedrag dan voorheen. Voor naastbetrokkenen kan het omgaan met de oudere met dementie daardoor heel moeilijk zijn. Het is belangrijk naastbetrokkenen desgewenst informatie aan te bieden over het verloop en de behandeling van dementie. Door het organiseren van een Dementietafel (een bijeenkomst voor familie, mantelzorgers en professionele professionals van mensen met een verstandelijke beperking en dementie) kan er in een open en vertrouwde sfeer ervaringen en kennis uitgedeeld worden over de zorg en ondersteuning van de oudere met een verstandelijke beperking en dementie.

  • Weblog over een zusje met down en Alzheimer: Blog See en ik
  • Na een peiling van Alzheimer Nederland en Mezzo onder 560 mantelzorgers zijn er onder andere 80 tips van mantelzorgers voor mantelzorgers opgesteld (niet specifiek over ouderen met een verstandelijke beperking). 
  • Over organiseren van een dementietafel vind je veel informatie op kennisplein gehandicaptenzorg.

Hieronder vind je opdrachten over ondersteuningsmethodieken voor ouderen met een verstandelijke beperking. We zijn benieuwd naar je ervaringen met de opdrachten. We horen graag wat je ermee gedaan hebt.

Je kunt foto's, verhalen en filmpjes naar ons opsturen. Op deze plek in de kennisbundel gaan we de mogelijkheid bieden om je ervaringen te delen met andere docenten.

Via onderstaande knop kun je contact met ons opnemen.

Stuur je eigen materiaal in >

Opdracht 1: Filmpjes

https://vimeo.com/165835085

Welke ouder wordende cliënt houdt u in het vizier? Bron: Kennisplein gehandicaptensector, Professionals over begeleiding van ouder wordende cliënten, video is gemaakt tijdens NGO-dag 2016.

Er zijn verschillende filmpjes te vinden over begeleidingsmethodieken bij ouderen met een verstandelijke beperking. Aan de hand van een filmpje kan je de gebruikte methodiek met elkaar bespreken:

Verdiepend

Bedenk wat de sterke en minder sterke punten zijn van de gebruikte methodieken. Onderbouw jouw antwoord. Bespreek ook met anderen wat het inzetten van deze methode betekent voor de cliënt en hoe er in de filmpjes gecommuniceerd wordt met de cliënt en wat de rol van de begeleider daarin is.

Opdracht 2: Online opdrachten

Online zijn er verschillende bronnen te vinden met oefeningen die gebruikt kunnen worden:

  • Met de ZelfredzaamheidsRadar kun je de zelfredzaamheid van de oudere in kaart te brengen (niet specifiek over ouderen met een verstandelijke beperking). 

Verdiepend

Breng de zelfredzaamheid van een oudere met een verstandelijke beperking in kaart. Beschrijf deze en geef aan wat de gevolgen zijn voor de zelfregie, contacten met sociale netwerk en de benodigde ondersteuning.

  • e-Learning module over zelfredzaamheid (duurt 30 min.) waarbij je leert over waarom zelfredzaamheid belangrijk is en hoe je de cliënt hierbij kan ondersteunen (niet specifiek over ouderen met een verstandelijke beperking). 
  • Onder de tabbladen 'Voor studenten' en 'Video' is extra oefenmateriaal te vinden bij het Basisboek ondersteuning aan mensen met een verstandelijke beperking. Hoofdstuk 7 van het boek is gericht op ouderen met een verstandelijke beperking.
  • In de Toolbox Professionele interactie in zorgnetwerken van mensen met dementie is veel informatie te vinden over communicatie met ouderen, zoals een communicatiemodel, interactietools en reflectietools met casuïstiek en reflectievragen (niet specifiek over ouderen met een verstandelijke beperking). 
  • Bij vraaggericht werkten staan de behoeften en wensen van de cliënt centraal. In de kennisbundel Vraaggericht werken staat veel lesmateriaal waarmee je het vraaggericht werken van studenten of professionals kan bevorderen (niet specifiek over ouderen met een verstandelijke beperking). Kennisplein Zorg voor Beter heeft drie filmpjes (duren 8 min.) gemaakt over vraaggericht werken (niet specifiek over ouderen met een verstandelijke beperking).

Opdracht 3: Begeleidingsmethodieken vergelijken (Verdiepend)

Vergelijk verschillende begeleidingsmethodieken voor ouderen met een verstandelijke beperking met elkaar. Wat zijn de overeenkomsten en verschillen tussen de verschillende methodieken? Bij welk van de vijf subgroepen van ouderen met een verstandelijke beperking passen de verschillende methodieken (beschrijving subgroepen, zie leidraad Oud en gelukkig?

Verdiepend

Onderbouw waarom een methodiek al dan niet passend is. Geef hierbij duidelijk aan wat het toepassen van de methodiek bij een subgroep betekent voor de cliënt zelf?

Opdracht 4: 'Ik-Beleving'

Op Zorg voor Beter wordt bij elke fase van de ik-beleving één of meerdere casussen gegeven. Print deze uit, waarbij je de fase van de ik-beleving weghaalt of doorstreept, zodat deze niet meer zichtbaar is. Zoek een aantal casussen en probeer aan de hand van een observatielijst uit te zoeken in welke fase van de ik-beleving de cliënt uit de casus zich bevindt. De observatielijst De vier fasen van de ik-beleving bij dementie kan hierbij gebruikt worden.

Verdiepend

Onderzoek bij een oudere met een verstandelijke beperking en dementie in welke fase van de Ik-beleving deze cliënt zich bevindt. Verdiep je in deze cliënt: hoe gaat het met de cliënt en wat is de beleving van deze cliënt? Breng in kaart en onderbouw waarom de cliënt in een bepaalde fase zit en wat dit betekent voor de zelfregie en de communicatie en benodigde begeleiding.

Opdracht 5: Toolkit Dementietafel

In de toolkit dementietafel zijn heel veel leermiddelen verzameld over ouderen met een verstandelijke beperking en dementie. Er zijn links naar boeken, voorstellingen, spellen, video’s, presentaties en interactieve websites.

Deel deze pagina Facebook Twitter LinkedIn E-mail