Kennisbundel Ouderen met verstandelijke beperking

Vilans

Sociaal netwerk en dagbesteding

In dit hoofdstuk wordt ingegaan op het sociale netwerk van en dagbestedingsactiviteiten voor ouderen met een verstandelijke beperking.

Ouderen met een verstandelijke beperking hebben vaak een klein sociaal netwerk. Eenzaamheid komt onder ouderen met een verstandelijke beperking dan ook veel voor. Het tegengaan van een sociaal isolement bij ouderen is een belangrijke taak voor professionals.

Versterken sociaal netwerk

Eenzaamheid kan bij ouderen met een verstandelijke beperking bijvoorbeeld ontstaan door gezondheidsbeperkingen, verlies van naasten, beperkte financiële middelen, vooroordelen van de samenleving en slechte sociale vaardigheden van de oudere. Het sociale netwerk van ouderen met een verstandelijke beperking bestaat vaak uit familie en andere ouderen met een verstandelijke beperking. Vaak heeft een oudere met een verstandelijke beperking die op zichzelf woont maar één mantelzorger vanuit zijn eigen netwerk. In zulke gevallen wordt er een groot beroep gedaan op deze mantelzorger, waardoor risico op overbelasting van de mantelzorger ontstaat.

Wanneer de oudere graag een groter sociaal netwerk wil opbouwen of versterken, kan gekeken worden op welke manier dit het beste gedaan kan worden. Dit is afhankelijk van de wensen en behoeften van de oudere. Als professional kan je bijvoorbeeld met de oudere zoeken naar passende ontmoetingscentra. Ook kan de oudere, alleen of samen met een professional of naastbetrokkene, contact leggen met anderen via online netwerken. Daarnaast zijn er experts die ingeschakeld kunnen worden, zoals netwerkcoaches.

Passende dagbesteding

Wanneer mensen met een verstandelijke beperking ouder worden, kunnen zij net als alle ouderen  meer behoefte aan rust(momenten) krijgen. Daardoor kunnen ook behoeften en wensen met betrekking tot dagbesteding veranderen. Bespreek dus regelmatig welke behoeften de oudere heeft en pas de dagbesteding hierop aan. Niet meer het ontwikkelen of verbeteren van vaardigheden is het belangrijkst, maar bijvoorbeeld wel het in stand houden van vaardigheden en het hebben van plezier. Laat de dagbesteding aansluiten bij het ritme van de oudere en zorg ervoor dat de inhoud en structuur passend is, zodat de oudere niet overvraagd of ondervraagd wordt. Extra aandachtspunten kunnen bewegen en het tegengaan van een sociaal isolement zijn.

Hieronder vind je opdrachten over het sociaal netwerk van en dagbestedingsactiviteiten voor ouderen met een verstandelijke beperking. We zijn benieuwd naar je ervaringen met de opdrachten. We horen graag wat je ermee gedaan hebt.

Je kunt foto's, verhalen en filmpjes naar ons opsturen. Op deze plek in de kennisbundel gaan we de mogelijkheid bieden om je ervaringen te delen met andere docenten.

Via onderstaande knop kun je contact met ons opnemen.

Stuur je eigen materiaal in >

Opdracht 1: Spellen en opdrachten over sociale inclusie

Om dieper in te gaan op het onderwerp sociale inclusie, kan er gewerkt worden met de volgende bronnen:

Verdiepend

Bedenk dat veel oudere cliënten net als andere burgers 'erbij (willen) horen', en (willen) meedoen in de maatschappij. Maar ook dat er vele drempels kunnen zijn in toegankelijkheid van vervoer, deelname aan verenigingen, aangepast werk, activiteiten in de avond etc. Beantwoord de volgende vragen:

  • Vergelijk de sociale integratie van oudere cliënten met en zonder verstandelijke beperking. Wat zijn de belangrijkste overeenkomsten en verschillen?
  • Welke belemmeringen komen oudere cliënten tegen? 
  • Welke belemmeringen zou je daarvan kunnen wegnemen en hoe?

Opdracht 2: Eenzaamheid

Lees verhalen van mensen die eenzaam zijn of zijn geweest (niet specifiek over ouderen met een verstandelijke beperking). Ga in gesprek met de studenten over eenzaamheid:

  • Zijn zij zelf wel eens eenzaam (geweest)?
  • Wat hebben zij hieraan gedaan?
  • Kennen zij ouderen die eenzaam zijn?
  • Hoe kunnen zij eenzame ouderen ondersteunen?

In de handreiking Lokale aanpak van eenzaamheid staan op pagina 32 tot en met 42 voorbeelden van activiteiten (niet specifiek over ouderen met een verstandelijke beperking). Zoek in de handreiking activiteiten op die jij graag met cliënten zou  willen uitvoeren.

Verdiepend

Bedenk voor de instelling waar je werkt of stage loopt minimaal 3 maatregelen om de eenzaamheid van cliënten te verminderen. Maak vervolgens een stappenplan voor het implementeren van deze maatregelen.

Opdracht 3: Dagbesteding

https://vimeo.com/41409853

Bron: Filmpje van KansPlus over ouder wordende cliënten en activiteiten, https://vimeo.com/41409853

Welke invulling van dagbesteding en vrije tijd zijn er eigenlijk allemaal mogelijk voor ouderen met een verstandelijke beperking? Je kunt hier meer over leren met de volgende bronnen:

Verdiepend

Breng in kaart wat de mogelijkheden en wensen zijn van een oudere cliënt met betrekking tot dagbesteding.

  • Wat kan hij?
  • Wat doet hij graag?
  • Waar wordt hij gelukkig van?
  • Wat zijn zijn doelen?

Vervolgens zoek je uit of het huidige aanbod aansluit bij de mogelijkheden, wensen en behoefte van de cliënt en bij de doelstellingen. Geef ook aan welke wijzigingen mogelijk en haalbaar zijn om het aanbod beter aan te laten sluiten.

Opdracht 4: Voorbeeldactiviteiten

Ervaar activiteiten die geschikt zijn voor ouderen. Voer zelf een activiteit uit of doe een activiteit samen met anderen. Jij kan de activiteit uitzoeken, voorbereiden en geven.

  • In het activiteitenboek van ASVZ staan een veel activiteiten voor mensen met een verstandelijke beperking (niet specifiek over ouderen).
  • Op Pinterest kun je leuke ideeën opdoen. Zo krijg je veel pins als je zoekt op 'dementie activiteiten'. Je kunt gratis een account aanmaken op Pinterest.
  • De stichting Alzheimer Nederland heeft een bestand gemaakt met daarin 100 (kleine, inspirerende) activiteiten voor mensen met dementie

Verdiepend

Voer een belevingsgerichte activiteit uit met een oudere. Tijdens de activiteit houd je de beleving van de cliënt goed in de gaten en stem je de activiteit hierop af. Evalueer de activiteit samen met de oudere en eventueel later nog met collega’s of studenten.

Opdracht 5: Mantelzorg

In het Werkboek In voor mantelzorg; Verder in samenwerking worden 12 thema’s rondom samenwerking tussen mantelzorgers en professionals besproken (niet specifiek over ouderen met een verstandelijke beperking). Hier vind je bijvoorbeeld (bij het kopje 'ter inspiratie') links naar webinars, filmpjes en praktijkvoorbeelden. Ook is er een apart hoofdstuk over leeractiviteiten die leiden tot een betere samenwerking tussen professionals en mantelzorgers. Een aantal van deze leeractiviteiten zijn ook goed om te vormen naar leeractiviteiten voor studenten, zoals de Leskaarten van Thuiszorg Aardema.

Daarnaast zijn er verschillende video’s over mantelzorg bij het thema familieparticipatie bij Zorg voor Beter te vinden (niet specifiek over ouderen met een verstandelijke beperking). De filmpjes duren tussen de 2 en 45 minuten. Ze kunnen met anderen worden bekeken en nabesproken worden.

Opdracht 6: Verwenmiddag organiseren

Verwen een groep ouderen met een verstandelijke beperking door leuke activiteiten met ze uit te voeren. Organiseer de verwenmiddag samen met anderen.

Bespreek wie uitgenodigd kunnen worden voor een verwenmiddag. Denk hierbij bijvoorbeeld aan ouderen waar in de beroepspraktijk mee gewerkt wordt. Nodig deze ouderen uit voor een verwenmiddag.

Bedenk voor de verwenmiddag activiteiten bedenken en bereid deze voor. Denk bijvoorbeeld aan: bewegingsactiviteit, kookactiviteit, gezelschapsspelletjes, verwenactiviteit (massage, manicure, make-up) etc. Het is het mooist wanneer ouderen zelf een invulling kunnen geven aan de middag. Houd natuurlijk wel rekening met het budget.

Verdiepend

Vervolgens evalueer je de verwenmiddag:

  • Hoe was de sfeer tijdens de activiteit? Hoe kwam dat?
  • Hoe verliep jouw contact met de deelnemers? Hoe kwam dat?
  • Hoe hebben de ouderen de middag ervaren?
  • Wat ging goed en wat zou je een volgende keer anders doen?

Opdracht 7: Samenwerking met mantelzorgers (verdiepend)

Het is belangrijk dat de samenwerking met mantelzorgers goed verloopt. Movisie, Vilans en de V&VN hebben hier een toolkit voor ontwikkeld. In deze toolkit vind je ook casussen, opdrachten en dilemma’s (niet specifiek voor ouderen met een verstandelijke beperking).

Neem deze tool mee in de beroepspraktijk en breng het netwerk van een oudere cliënt met een verstandelijke beperking in kaart. Welke sociale rollen vervult de cliënt allemaal?

Deel deze pagina Facebook Twitter LinkedIn E-mail