Samenspel met mantelzorgers en vrijwilligers

Vilans Movisie

Kracht en veerkracht van mantelzorgers

Als je met mantelzorgers te maken hebt, is het belangrijk dat je in de gaten hebt hoe het met hen gaat. En dan gaat het niet alleen over wat mantelzorgers zwaar vinden, maar ook over hun kracht en veerkracht. Bespreek wat deze zorg voor een ander hun oplevert. Als je samen op zoek gaat naar hun sterke kanten, kunnen mantelzorgers de zorg beter aan.

Jet

Jet van Meeteren verdronk in de mantelzorg voor haar kinderen en haar man. Nu werkt ze 30 uur per week. 'Ik ben er een betere moeder door geworden.'

Leerdoelen

Als je aan de slag gaat met dit thema werk je aan de volgende leerdoelen:

  • Je bespreekt hoe het met mantelzorgers gaat en hebt daarbij oog voor wat zwaar is én wat energie geeft.
  • Je signaleert het welzijn van mantelzorgers.
  • Je brengt samen met mantelzorgers in kaart hoe het met hen gaat en wat hun kracht is, zodat ze de zorg en ondersteuning (nog) beter aan kunnen.

Powerpointpresentatie

Je leven in balans

Bron: De zorg gaat door! Leerzame ontmoetingen, publicatie van PON, 2007

Wat moet jij weten over het signaleren van kracht en veerkracht? Deze interactieve powerpointpresentatie zet de belangrijkste punten op een rij.

Bekijk de powerpointpresentatie: Kracht en veerkracht van mantelzorgers

Mantelzorg: de positieve en negatieve kanten

Zorgen voor een ander heeft zowel positieve als negatieve kanten.

Uit onderzoek blijkt dat mantelzorg veel positiefs brengt:

  • Mensen die gemiddeld drie uur per week mantelzorgen, zijn gelukkiger dan mensen die minder of niet zorgen.
  • 82% van de mantelzorgers geeft aan dat het helpen een goed gevoel geeft. 
  • 53% van de mantelzorgers geeft aan dat de band met de cliënt nauwer wordt. 
  • Mantelzorgers ervaren het helpen als positief, als ze zorgen voor mensen met een verstandelijke beperking of voor mensen die niet lang alleen kunnen zijn.
  • Mantelzorgers ervaren het helpen ook als positief, als de cliënt laat merken dat hij de hulp waardeert. 
  • Mantelzorgers ervaren langdurig helpen als positiever dan intensief helpen.

Maar mantelzorg heeft ook negatieve gevolgen:

  • Mantelzorgers kunnen soms de situatie niet loslaten.
  • Mantelzorgers raken soms ziek of overspannen door de hulp die zij geven.

Deze conclusies komen uit het rapport Informele hulp: wie doet er wat? van het Sociaal en Cultureel Planbureau (2015).

Vaak komen vooral de negatieve gevolgen van mantelzorg in het nieuws. Maar het is misschien wel belangrijker om aandacht te geven aan de positieve kanten van mantelzorg. Als jij als professional samen met de mantelzorger focust op zijn kracht, komt er meer balans. 

In gesprek met mantelzorgers: tips

Wat moet je met de stemmetjes in je hoofd?

Bron: Strip Goed verbonden, Zorg voor beter

Om erachter te komen hoe het met de mantelzorger gaat en wat hem veerkracht geeft, is het nodig in gesprek te gaan. Enkele tips:

  • Bied een luisterend oor en heb een open houding.
  • Geef de mantelzorger de regie in het gesprek: wat wil hij wel en niet bespreken?
  • Bespreek waar de mantelzorger energie van krijgt en wat de situatie op kan leveren.
  • Heb oog voor de sterke kanten van de mantelzorger en benoem deze.
  • Heb oog voor kansen, zoek naar oplossingen in lastige situaties.
  • Adviseer alleen als de mantelzorger daar behoefte aan heeft. 

Leestips

Het Platform Werkende Mantelzorgers ondersteunt met informatie, tips, tests en oefeningen, zodat je als mantelzorger met een baan goed voor jezelf blijft zorgen
Bron: M-power

Wil je meer lezen over kracht en veerkracht van mantelzorgers? Enkele leestips:

  • Wist je dat een op de vier professionals in de zorg zélf mantelzorger is? M-Power ondersteunt met informatie, tips, tests en oefeningen, zodat je als mantelzorger met een baan goed voor jezelf blijft zorgen.
  • Het boek Op weg naar vitaliteit. Landkaarten als reflectietool voor mantelzorgers en mantelzorgondersteuners helpt je in het gesprek met de mantelzorger over kracht en veerkracht.
  • Hoe signaleer je mogelijke ontsporing en wat doe je dan? Lees meer informatie over ontspoorde mantelzorg op de website van Movisie.
  • Het blog Lieve help! Mantelzorg is geen ziekte! beschrijft dat mensen vaak ten onrechte over de negatieve kanten van mantelzorg praten.

Instrumenten

Deze instrumenten helpen je verder in de praktijk:

  • Met de Drie-minuten-check breng je snel de belasting van mantelzorgers in kaart.
  • EDIZ Plus is een vragenlijst waarmee je de druk die mantelzorgers ervaren in kaart kunt brengen.
  • CSI is een gemakkelijk af te nemen vragenlijst waarmee je overbelasting door mantelzorg kunt meten. De lijst geeft dertien vragen waarop je met ja of nee kunt antwoorden. Een score van zeven of hoger betekent overbelasting.
  • Mantelscan: dit instrument helpt je om het netwerk van mensen om de mantelzorger heen in kaart te brengen. Daarbij kun je aangeven wat de sterke kanten en de risico’s van dat netwerk zijn.
  • In gesprek met de mantelzorger is een formulier met vragen dat je kunt gebruiken in de mantelzorgondersteuning. Het instrument helpt ook een samenvatting te maken en een advies te formuleren. Hier hoort een instructie bij.

Hand-outs

Bij het tabblad opdrachten vind je allerlei handige materialen. We hebben ze hier voor je op een rij gezet. In de opdrachten wordt er steeds naar verwezen.

Introfilm

Kaouter is 22 jaar en staat vol in het leven. Met veel plezier en overtuiging zorgt ze ook voor haar kleine zusje die aan een ernstige ziekte lijdt. Het geloof geeft haar veel kracht in deze situatie.

https://www.youtube.com/watch?v=H5sfydBYw3A

Bron: Mantelzorg Den Haag, 2010. Geproduceerd door Auke ten Brink

Om te bespreken:

  1. Wat is voor Kaouter de belangrijkste reden om de zorgtaken voor haar zusje op zich te nemen?
  2. Wat zou jij willen vragen aan Kaouter over de mantelzorg die zij geeft aan haar zusje?
  3. Waaraan merk je bij Kaouter dat zij de zorgtaken graag uitvoert?
  4. Welke vragen hebben jonge mantelzorgers mogelijk zelf voor professionals?

Opdracht 1: Stel je voor dat ...

Met deze opdracht leer je wat we precies bedoelen met draagkracht en draaglast. Je gaat bij jezelf na wat jouw eigen draagkracht en draaglast zijn en je leeft je in de situatie van een jonge mantelzorger in.

 Houd een energiedagboek bij. Dit kun je ook met stickers of smileys doen.

Stap 1: Wat zijn jouw draagkracht en draaglast?

Bepaal je eigen draagkracht en draaglast door een week lang bij te houden wat jouw energievreters én energiegevers zijn. Maak gebruik van:

Hoe pakt de balans uit? Wat kun je doen om jouw draagkracht te vergroten en/of je draaglast te verlagen?

Stap 2: Leef je in

Bekijk de film Studerend mantelzorger en leef je in de situatie van deze mantelzorger in. Vraag je af:

  • Hoe zou voor haar de balans tussen draagkracht en draaglast zijn?
  • Wat zou zij kunnen doen om haar draagkracht te vergroten en/of haar draaglast te verlagen?

Stap 3: Bespreek met elkaar

Bespreek je inzichten en conclusies met je klasgenoten in de klas. Schrijft op wat de do's en don'ts zijn.

Opdracht 2: Aan de slag in de praktijk - veranderingen zien

Het is belangrijk dat je oog hebt voor de mantelzorger. Want de mantelzorger is onmisbaar voor de cliënt, maar ook voor jou als professional. Met deze opdracht leer je de veranderingen in de draagkracht en draaglast van de mantelzorger te zien. Anders gezegd: je leert veranderingen signaleren. Hierbij kun je verschillende, handige instrumenten gebruiken. Je voert deze opdracht uit tijdens jouw stage of op jouw werkplek.

Boodschappen uitpakken

Stap 1: Zoek een mantelzorger

Zoek een mantelzorger binnen jouw stage of werkplek.

Stap 2: Observeer

Observeer de mantelzorger en schrijf op wat je ziet en hoort in de tabel van de hand-out Observatie mantelzorger.

Stap 3: Schat zelf de belasting in

Hoe schat jij de belasting van de mantelzorger in? Geef argumenten voor jouw inschatting aan de hand van wat je observeert.

Stap 4: Bereid je voor op een gesprek

Kies een instrument om te zien hoe groot de belasting van de mantelzorger is, bijvoorbeeld: EDIZ, CSI of Drie-minuten-check. Lees de instructie. Bereid je voor op een gesprek met de mantelzorger.

Stap 5: Houd het gesprek

Neem de checklist af. Wat zegt de uitslag van de checklist jou? Klopt deze met jouw observaties?

Stap 6: Evalueer

Bespreek de uitslag ook met je werkbegeleider. Is er actie nodig voor deze mantelzorger? Moet de mantelzorger doorverwezen worden? Waar zou je de mantelzorger in kunnen ondersteunen?

Stap 7: Opnieuw in gesprek

Ga opnieuw het gesprek aan met de mantelzorger en bespreek de uitslag van de checklist en de eventuele acties die je met je werkbegeleider hebt bedacht.

Stap 8: Reflecteer

Maak een verslag van het gesprek dat je met de mantelzorger hebt gehouden. Reflecteer op je gesprekstechniek: wat deed je goed in het gesprek en wat zou je de volgende keer anders kunnen doen?

Opdracht 3: Rollenspel - in gesprek over draagkracht en draaglast

Gaat het niet goed met de mantelzorger? Is de draaglast te groot? Als jij als professional ziet dat het niet goed gaat (anders gezegd: er is geen balans tussen de draagkracht en de draaglast), dan moet je in gesprek gaan met de mantelzorger. In dit rollenspel oefen je hoe je zo’n gesprek voert.

https://www.youtube.com/watch?v=HbCgG1hk1aE

Bron: Man Bijt Hond, 2012

Stap 1: Kies een casus

Bekijk het filmpje Een hard gelach of kies een van de cases uit de hand-out Cases.

Stap 2: Bespreek met elkaar

Bespreek in viertallen wat volgens jullie de draagkracht en draaglast van de mantelzorger zijn.

Stap 3: Bereid het rollenspel voor

Bereid met hetzelfde viertal een rollenspel voor waarin je als professional samen met de mantelzorger de draagkracht en draaglast in beeld gaat brengen. Welke vragen kun je stellen?

Tip: inspiratie nodig? Gebruik de hand-out Voorbeeldvragen voor het bespreken van de draagkracht en draaglast en de vragen in de brochure Op weg naar vitaliteit. Lees ook de tips (zie: Onderwerpen > In gesprek met mantelzorgers: tips). Bespreek samen de tips voor de basishouding.

Stap 4: Het rollenspel

Speel met je vier klasgenoten het rollenspel. Bekijk de aanwijzingen daarvoor in de hand-out Aanwijzingen voor het rollenspel.

Stap 5: Praat na met de klas

Praat met je klas na over het rollenspel en trek conclusies: wat zijn belangrijke aandachtspunten bij het voeren van een gesprek met de mantelzorger over draagkracht en draaglast? Vergelijk deze met de tips (zie: Onderwerpen > In gesprek met mantelzorgers: tips).

Opdracht 4: Jouw actiepunten

Wat heb jij geleerd over de draagkracht en draaglast van mantelzorgers? Wat zijn voor jou belangrijke dingen? In deze opdracht zet je je actiepunten op een rij en deel je deze met de klas.

Stap 1: Schrijf op

Schrijf je eigen actiepunten op en gebruik daarbij de hand-out Jouw actiepunten.

Stap 2: Creatieve boodschap

Verwerk dat wat je leerde in een creatieve boodschap, met je klasgenoten of alleen. Kies zelf een vorm hiervoor. Ideeën daarvoor vind je in de hand-out Wat ik meeneem.

Stap 3: Presentatie

Presenteer je creatieve boodschap aan de klas.

Sluit pop-up

Jet

Jet van Meeteren verdronk in de mantelzorg voor haar kinderen en haar man. Nu werkt ze 30 uur per week. 'Ik ben er een betere moeder door geworden.'

https://www.youtube.com/watch?v=ZMQiSGoOQ_Q