Samenspel met mantelzorgers en vrijwilligers

Vilans Movisie

Help mensen hun eigen leven te leiden

Mantelzorgers en cliënten willen graag de regie over hun eigen leven houden. Ze willen zelfredzaam zijn. Maar ze hebben natuurlijk ook anderen nodig. Jij als professional helpt mensen zelf- en samenredzaam te zijn. Met hen sta je stil bij vragen als: wat vind je belangrijk in je leven, wat kun je zelf en waarbij kunnen anderen helpen?

Guus

'Via internet doe ik boodschappen, dan komen ze aan de deur. Dat is geen probleem. Je kunt met de computer bijna alles doen. Behalve eten en ademhalen, dat is het enige wat ik zelf moet doen.'

Christina

Christina woont door omstandigheden bij haar tante, oom en nicht. Vrienden en familie maken een plan voor de tijd die komen gaat en wie welke ondersteuning kan bieden.

Leerdoelen

Als je aan de slag gaat met dit thema werk je aan je ontwikkeling op de volgende terreinen:

  • Je maakt samen met cliënten en mantelzorgers helder wat zij belangrijk vinden in het leven en wat hen goed af gaat en energie geeft.
  • Je maakt samen met cliënten en mantelzorgers inzichtelijk wat zij zelf oppakken en welke ondersteuning ze van anderen nodig hebben.
  • Je brengt samen met cliënten en mantelzorgers hun netwerk in kaart. 
  • Je ondersteunt cliënten en mantelzorgers bij het uitbreiden en versterken van hun netwerk.

Powerpointpresentatie

Wat moet jij weten over hoe je mensen zelf- en samenredzaam maakt? Deze interactieve powerpointpresentatie zet de belangrijkste punten op een rij.

Bekijk de powerpointpresentatie: Help mensen hun eigen leven te leiden

Zelf- en samenredzaamheid vergroten: tips

 

Bron: Poster uit thema het Goede Gesprek, Zorg voor Beter

Hoe kun jij cliënten en mantelzorgers helpen zelf- en samenredzaam te zijn? Enkele tips:

  • Begin heel open: wie zijn belangrijk in het leven van de cliënt/mantelzorger?
  • Wees je bewust van je eigen waarden en normen. Realiseer je dat deze niet hetzelfde hoeven te zijn als de waarden en normen van de cliënt/mantelzorger.
  • Kijk of het netwerk van de cliënt/mantelzorger al eerder in kaart is gebracht, voordat je het zelf gaat doen.
  • Maak het netwerk zichtbaar en breng het regelmatig ter sprake.
  • Kijk eens in een regionaal nieuwsblad of op het aanplakbord in de bibliotheek of supermarkt. Daar kun je soms lezen over initiatieven die plaatsvinden in de buurt. Ook kun je er advertenties vinden van mensen die hulp vragen en aanbieden.

Manieren om het netwerk sterker te maken

Werkwijzer van vilans

Bron: Vilans, werkwijzer Werken aan sociale netwerken van cliënten

Wat kun je doen om de bestaande netwerken van cliënten en mantelzorgers te versterken?

  • Vergroot de betrokkenheid door bestaande contacten nieuw leven in te blazen. 
  • Bespreek het met de mantelzorger als de relatie met iemand verstoord is. Ook kun je praktische blokkades opheffen, zodat de relatie weer sterker kan worden. Regel bijvoorbeeld vervoer als dat er niet is.
  • Verdiep contacten door vaker iets te ondernemen of in andere situaties iets te ondernemen. Zo leer je elkaar steeds beter kennen.

Lees- en kijktips

Zelf boterham smeren

Wil je meer weten over zelf- en samenredzaamheid? Enkele lees- en kijktips:

  • Werken aan sociale netwerken. Tips voor professionals in zorg en welzijn bevat negen kaarten met concrete handreikingen die je helpen de sociale netwerken van cliënten te verbeteren. Je kunt er direct mee aan de slag.
  • Hoe kun je mensen motiveren om te veranderen en meer zelfredzaam te worden? De Motiverende gesprekstechnieken zelfredzaamheid helpen je daarbij.
  • De Hulpmiddelenwijzer geeft onafhankelijke informatie over middelen die bijvoorbeeld helpen bij het lopen, fietsen of de persoonlijke verzorging. De wijzer helpt bij het maken van de juiste keuze en in het gesprek met anderen daarover. 
  • Op de website Zorg voor beter vind je twee filmpjes: eentje over hoe technologie cliënten zelfredzaam maakt en eentje over hoe zelf- en samenredzaamheid het gevoel van eigenwaarde vergroten.
  • In de publicatie Samen zorgen, een zorg minder lees je tien ervaringsverhalen van mantelzorgers. Duidelijk wordt hoe belangrijk het is dat cliënten en mantelzorgers de regie over hun leven houden.

Instrumenten

QueZ helpt om in het gesprek met de cliënt consequent uit te gaan van de eigen regie.

Deze instrumenten helpen je verder in de praktijk:

  • Met een ecogram kun je de belangrijke sociale contacten van cliënten in kaart brengen. Het ecogram laat in één oogopslag zien hoe groot en hoe goed het netwerk is.
  • Informatie over verschillende zelfredzaamheidsinstrumenten vind je op de website Zorg voor beter.
  • Filmpje over het afnemen van de ZelfredzaamheidsRadar.
  • Quez is een instrument dat je helpt om meer uit te gaan van de eigen regie van cliënten.
  • Quli is een digitaal systeem dat je helpt met cliënten en mantelzorgers in gesprek te gaan over wat ze zelf kunnen.
  • Met het werkblad Samen ontdekken ga je samen met de cliënt en de mantelzorger in gesprek over wat er toe doet.

Hand-outs

Bij de opdrachten over dit thema horen allerlei handige materialen. We hebben ze hier voor je op een rij gezet. In de opdrachten wordt er steeds naar verwezen:

Introfilm

Het leven van Hendrik Groen verandert als hij in een dagboek gaat schrijven over zijn leven in een verzorgingshuis. Ondanks lichamelijke ongemakken probeert Hendrik samen met zijn vrienden te genieten. Hij wordt hierbij niet geholpen door de directie van het verzorgingshuis. Wat gaat winnen: de regels van het huis of de behoefte van de bewoners?

https://www.youtube.com/watch?v=DIuaY3dYujo

Bron: Omroep MAX

Om te bespreken:

  1. Op welke manier probeert Hendrik zijn eigen leven te leiden?
  2. Wat heeft hij daarvoor nodig van zijn vrienden en omgeving?
  3. Als jij directeur was. Hoe zou jij omgaan met Hendrik en de medebewoners?
  4. Wat zou jij als professional kunnen betekenen voor Hendrik?

Opdracht 1: Stel je voor dat ...

Met deze opdracht ontdek je hoe belangrijk het is om je eigen leven te kunnen leiden. Ook kom je erachter hoe zelfredzaam je bent en welke hulp van anderen jij nodig hebt.

Help mensen hun eigen leven te leiden opdracht 1

Tijdsduur: 40 minuten

Stap 1: Bespreek met elkaar

Maak een groepje van vier personen. Bespreek met elkaar de volgende vragen:

  • Hoe wil jij je leven leiden? Wat vind jij belangrijk daarin, waar hecht je waarde aan? 
  • Wat doe jij zelf om dat te bereiken? Hoe zelfredzaam ben jij?
  • Hoe helpen anderen jou om het leven te leiden dat je wilt? Wat doen zij?
  • Wat zou je bij jezelf verder willen ontwikkelen om meer zelfredzaam te worden? Wat zou je nog beter moeten kunnen?
  • Help jij anderen ook om hun leven plezierig te maken? Bied jij jouw hulp wel eens aan? Wat doe je voor anderen?

Stap 2: Praat na

Praat na met jouw groepje:

  • Wat valt jullie op in de antwoorden?
  • Wat kun je als professional doen om erachter te komen wat iemand belangrijk vindt in zijn leven? Bekijk hierbij ook het instrument Samen ontdekken.
  • Hoe kun je als professional iemand helpen zelf- en samenredzaam te zijn?

Opdracht 2: Aan de slag in de praktijk - ervaringen van mantelzorgers

Wat vinden mantelzorgers belangrijk in hun leven? In verschillende situaties onderzoek je hoe mantelzorgers zelf- en samen redzaam zijn.

  • Tijdsduur: 60 minuten
  • Materiaal: flipover, stiften, plakband om flap op te hangen

Stap 1: Verzamel verhalen

Maak een groepje van vier personen. Verzamel met elkaar verhalen van mantelzorgers, zoals filmpjes, blogs en artikelen waarin ze vertellen over hun situatie en ervaringen. Ook kun je mantelzorgsituaties uit je eigen leven of uit je stage of werk als voorbeeld nemen.

Stap 2: Beschrijf

Geef met elkaar antwoord op de volgende vragen en schrijf op een flap:

  • Wat vinden deze mantelzorgers belangrijk in hun leven? 
  • Hoe zorgen zij ervoor dat ze hun leven leiden zoals ze dat zelf willen? 
  • Wat pakken zij zelf op? En wat doen mensen uit hun netwerk?
  • Is er sprake van ‘wederkerigheid’: doen mensen iets voor elkaar?
  • Wat zou jij als professional kunnen bijdragen in deze situaties?

Stap 3: Bespreek met elkaar

Praat ook met de andere groepjes over wat jullie hebben ontdekt.

Opdracht 3: Aan de slag in de praktijk - netwerk in kaart

In deze opdracht leer je je eigen netwerk of dat van een klasgenoot in kaart te brengen. Ook denk je na over hoe je dat netwerk zou kunnen versterken.

Voorbeeld ecogram

Voorbeeld Ecogram

Bron: Traject In voor Mantelzorg, 2015/2016

Stap 1: Jouw eigen netwerk

Breng het netwerk van jezelf of een klasgenoot in kaart:

  • Schrijf je eigen naam of die van je klasgenoot in het midden van een vel papier.
  • Schrijf vervolgens de namen op van mensen waarmee jij contact hebt/je klasgenoot contact heeft.
  • Plaats de mensen waar je veel en goed contact mee hebt dicht bij je eigen naam (of doe dit voor je klasgenoot).
  • Plaats de mensen die je niet zo vaak ziet en waar je niet zo goed contact mee hebt verder weg van je eigen naam (of doe dit voor je klasgenoot).

Stap 2: Evalueer

Beantwoord de volgende vragen:

  • Hoe vond je het om je eigen netwerk in kaart te brengen? 
  • Wat valt je daarin op?

Of:

  • Hoe vond je het om het netwerk van je klasgenoot in kaart te brengen? 
  • Hoe heeft je klasgenoot dat ervaren?

Stap 3: Versterk het netwerk

Hoe zou je het netwerk uit kunnen breiden of kunnen versterken? Onderzoek in tweetallen wat mogelijk is. Maak daarbij gebruik van deze tips (zie: Onderwerpen > Zelf- en samenredzaamheid vergroten: tips).

Opdracht 4: Aan de slag in de praktijk - de regie houden over je leven

Het is niet prettig om de regie over je leven kwijt te raken. In deze opdracht sta je daarbij stil. Ook denk je na over manieren om die regie weer terug te krijgen. En je beantwoordt de vraag: hoe kun je als professional cliënten en mantelzorgers helpen de regie terug te krijgen?

https://youtu.be/fOPomuMZ-XM

  • Tijdsduur: 60 minuten
  • Materiaal: papier om op te schrijven, post-its, flipover, plakband om flap op te hangen

Heb je wel eens een moment in je leven gehad dat je de regie kwijt was? Zoek een klasgenoot met wie je dit kunt delen. Ken je zo’n moment niet, beeld je dan een situatie in. Stel elkaar vragen, zodat je van elkaar gaat begrijpen hoe het kwam dat je de regie kwijtraakte.

Stap 2: Schrijf op

Neem twee post-its. Schrijf op de ene hoe het voelde om de regie te verliezen. Schrijf op de andere wat je hebt gedaan om de regie weer terug te krijgen. Plak de post-its op een flipover.

Stap 3: Kies een oefening

Om de regie over je leven te behouden, is het belangrijk dat je krachtig in het leven staat. Hoe bereik je dat? Je kunt daarvoor een aantal oefeningen doen.

Kies twee oefeningen uit die je aanspreken en voer deze uit:

  • Oefening 1: Positief denken
    Schrijf vijf dingen op die jou een goed gevoel geven en die ervoor zorgen dat je positief de dag, middag of avond in gaat.
  • Oefening 2: Zelfvertrouwen ontwikkelen
    Vraag drie personen in je klas om feedback op jou te geven: wat vinden ze sterk aan jou en wat minder? Schrijf vervolgens zelf drie dingen op die je sterk vindt aan jezelf.
  • Oefening 3: Ontspannen
    Schrijf vijf dingen op die ervoor zorgen dat jij ontspant.
  • Oefening 4: Energiegevers
    Bekijk jouw agenda voor de komende week. Welke dingen geven jou energie? Schrijf ze op.
  • Oefening 5: Jezelf complimenteren
    Geef jezelf drie complimenten en schrijf ze op.
  • Oefening 6: Wat gaat goed?
    Schrijf drie dingen op die in de afgelopen week goed zijn gegaan.
  • Oefening 7: Wie heb je lief?
    Schrijf de namen op van mensen die belangrijk voor je zijn.
  • Oefening 8: Trots
    Schrijf drie dingen op waar je trots op bent.

Stap 4: Reflecteer

Hoe voel je je als je naar je antwoorden kijkt? Wat doet dit met je?

Stap 5: Bespreek met elkaar

Praat met je klasgenoten na over jullie ervaringen met de oefeningen en kijk nog eens naar de opgeplakte post-its. Beantwoord met elkaar de vragen:

  • Wat kun je doen als cliënten of mantelzorgers de regie over hun leven verliezen?
  • Hoe kun je hen helpen de regie terug te krijgen?

Verzamel zo veel mogelijk ideeën, schrijf ze op nieuwe post-its en plak ze erbij.

Opdracht 5: Aan de slag in de praktijk - samenredzaamheid

In deze opdracht breng je in beeld hoe ‘samenredzaam’ mensen in onze samenleving zijn. Je gaat op zoek naar concrete voorbeelden. We denken hierbij naast zorg ook aan maatschappelijke ondersteuning. Denk bijvoorbeeld aan de inzet van de eigen kracht conferentie, kinderen en ouders die in een kangoeroewoning wonen, ruildiensten of buurtgezinnen.

Help mensen hun eigen leven te leiden Opdracht 5

  • Tijdsduur: stap 1 en 2: 30 minuten, stap 3 (huiswerk): 15 minuten, stap 4 (volgende les): 15 minuten
  • Materiaal: drie grote vellen papier, drie stiften

Stap 1: Bedenk voorbeelden

Maak drie groepen. Bedenk per groep zo veel mogelijk voorbeelden en vormen van samenredzaamheid in onze samenleving, bijvoorbeeld zoals hierboven staan. Schrijf ze op een groot vel papier.

Stap 2: Deel met de klas

Hoeveel voorbeelden hebben jullie gevonden? Haal de meest originele of meest creatieve voorbeelden eruit. Vertel er wat meer over aan de andere groepen.

Stap 3: Huiswerk

Zoek thuis naar een foto, gedicht, artikel, website of filmpje waarin samenredzaamheid naar voren komt.

Stap 4: Bespreek met elkaar

Maak in de volgende les weer drie groepen en vertel in je groep aan elkaar wat jullie hebben meegenomen en waarom.

Opdracht 6: Jouw actiepunten

Wat heb jij geleerd over zelf- en samenredzaamheid? Wat zijn voor jou belangrijke dingen? In deze opdracht zet je je actiepunten op een rij en deel je deze met de klas.

Stap 1: Schrijf op

Schrijf je eigen actiepunten op en gebruik daarbij de hand-out Jouw actiepunten. Denk daarbij aan de volgende vragen:

  • Lukt het jou om goed te luisteren naar cliënten en mantelzorgers?
  • Heb je oprecht belangstelling voor hen?
  • Durf je hen vragen te stellen?
  • Ben je je bewust van je eigen waarden en normen?
  • Ben je je er bewust van dat jij kunt bijdragen aan de zelf- en samenredzaamheid van cliënten en mantelzorgers? 
  • Weet jij dat zelf- en samenredzaamheid steeds belangrijker worden, door de veranderingen in de wet en in de praktijk?

Stap 2: Creatieve boodschap

Verwerk dat wat je leerde in een creatieve boodschap, met je klasgenoten of alleen. Kies zelf een vorm hiervoor. Ideeën daarvoor vind je in de hand-out Wat ik meeneem.

Stap 3: Presentatie

Presenteer je creatieve boodschap aan de klas.

Sluit pop-up

Guus

'Via internet doe ik boodschappen, dan komen ze aan de deur. Dat is geen probleem. Je kunt met de computer bijna alles doen. Behalve eten en ademhalen, dat is het enige wat ik zelf moet doen.'

https://vimeo.com/125137694

Sluit pop-up

Christina

Christina woont door omstandigheden bij haar tante, oom en nicht. Vrienden en familie maken een plan voor de tijd die komen gaat en wie welke ondersteuning kan bieden.

https://www.youtube.com/watch?v=8O5wJCWPJGw