Wijkverpleegkundige nieuwe stijl

Vilans

Wijkgericht werken - Zicht op wat werkt

 

Begeleiden bij bestaande problemen

'Ik kwam bij een heer in een vervuilde woning. Hij was kortademig en hij had zichzelf al een tijdlang niet meer gedoucht omdat hij zich zo slecht voelde. Stap voor stap hebben we hem weer op de been gekregen'.

Gezondheidsproblemen hangen vaak samen met de woon- en leefomstandigheden van mensen. Zo kan een wijk waar iemand woont zowel negatieve als positieve invloed hebben op/door sociale contacten, groen- en speelvoorzieningen, kwaliteit van huisvesting, veiligheid en armoede of laaggeletterdheid.

Met wijkgericht werken kunnen wijkverpleegkundigen samen met bewoners en andere partners in de wijk werken aan een prettige leefomgeving.

Lessen uit onderzoek

Zo maar een greep uit onderzoeken van de afgelopen jaren:

  • Als er in een wijk groen beschikbaar is om te spelen daalt de kans op overgewicht bij kinderen met 18% (E. Tonkens 2008)
  • Een groene leefomgeving  een positief effect op een reeks van lichamelijke en psychische klachten en aandoeningen (J. Maas 2009))
  • Stress verhoogt kans op obesitas (proefschrift G. Noppe 2016)
  • Chronische stress door maatschappelijke problemen tast immuunsysteem aan en levert een reeks van gezondheidsklachten op. (P. Verhaege 2012)
  • Buurten zijn onvoldoende toegerust om ouderen zo lang mogelijk thuis te laten wonen (proefschrift H. van Dijk 2015)

Nationale projecten (Urban 40, Utrecht Overvecht, Arnhems wijkaanpak, Gezonde wijk in praktijk) en internationale projecten (Gesundes Kinzigstal) laten zien dat het mogelijk is om de drie doelstellingen van Triple Aim tegelijkertijd te realiseren:

  1. het verbeteren van de ervaren kwaliteit van zorg.
  2. het verbeteren van de gezondheid van een gedefinieerde populatie.
  3. het verlagen van de kosten per hoofd van de bevolking.

Daarvoor zijn drie voorwaarden van cruciaal belang.

Een brede blik op de (oorzaken van) gezondheid

Om de drie doelstellingen van Triple Aim te realiseren zijn drie voorwaarden van cruciaal belang. De eerste is: een brede blik op de (oorzaken van) gezondheid. ‘Gezondheid voor 50% onder invloed van de omgeving’

Het Health Fields Model van Lalonde (1974) en het daarop gebaseerde VTV- (Volksgezondheid Toekomst Verkenning)-model) van het RIVM leren ons dat naast individu-gebonden factoren - zoals erfelijke en biologische - en leefstijl ook omgevingsfactoren van belang zijn. De fysieke omgeving (huisvesting, milieu, groen, verkeer) en de sociale omgeving (sociaal economische status, opleiding, sociale cohesie, financiële problemen) zijn bij de analyse van gezondheid enorm belangrijk.

Health fields model van Lalonde

Onderzoek van Johan Mackenbach (2010), hoogleraar Maatschappelijke Gezondheidszorg aan de Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR), leert ons dat ca. 50% van de gezondheidsproblemen wordt veroorzaakt door omgevingsfactoren. Geen gering aandeel dus.Factoren

Aan experts in het bevorderen van een gezonde wijk werd gevraagd welke factoren het meest van belang waren. Het resultaat zie je in de afbeelding hiernaast.

Om tot effectieve wijkgerichte interventies te komen is het noodzakelijk een wijkdiagnose te maken vanuit dit brede perspectief (zie Tools).

Samenwerking met andere sectoren: wonen, onderwijs veiligheid

Om de drie doelstellingen van Triple Aim te realiseren zijn drie voorwaarden van cruciaal belang. De tweede is: Samenwerking met andere sectoren: wonen, onderwijs veiligheid. ‘Samen op zoek naar het beste voor de burger’

Benoemde sectoren

Als we ons realiseren dat de bedreigingen voor de gezondheid van bewoners ook kunnen liggen in de fysieke en sociale omgeving heeft dat belangrijke consequenties voor samenwerkingspartners van de wijkverpleegkundige. Als de oorzaken liggen in de kwaliteit van de huisvesting is samenwerking met de woningbouwcorporatie noodzakelijk. Als de oorzaken liggen in de sociale of fysieke veiligheid dan wordt de wijkagent een belangrijke samenwerkingspartner.

In de praktijk blijkt het samenwerken met partners uit andere sectoren behoorlijk lastig. Professionals uit andere sectoren spreken een andere taal, hebben andere visies en belangen en kennen andere procedures, regels en werkwijzen. Van groot belang is op samen op zoek te gaan naar het gedeelde belang: op zoek naar de win-win-situatie.

TIPS voor meer win-win met andere professionals

  • Koester de successen, al zijn ze nog zo klein
  • Deel deze successen met elkaar en vier ze!
  • Sluit aan bij wat er al is: Ga niet het wiel opnieuw uitvinden
  • Stel je doelen niet te hoog: formuleer samen met burgers haalbare doelen die aansluiten bij hun behoeften en leefwereld.
  • Sluit als professionals aan bij hun leefwereld.

Voorbeeld: Vervuiling kost geld

Voor een woningbouwcorporatie is de waarde van het vastgoed een primair belang. Maar als mensen door vereenzaming vervuilen of door schulden uit huis gezet moeten worden, dan kost dat ook geld. Het is dus ook in hun belang dat mensen niet vervuilen of in schulden raken. Tegelijkertijd is dat goed voor de gezondheid.

Wijkverpleegkundige: van meerdere markten thuis

Samenwerking is een cruciaal onderdeel van het werk van de wijkverpleegkundige. De wijkverpleegkundige heeft een divers takenpakket met verschillende bijbehorende competenties:

  • Samenwerken: hoe vervul je een spilfunctie in de wijk
  • Reflectieve professional en praktijkonderzoeker: Hoe werk je aan het verbeteren van de zorg
  • Professional en kwaliteitsbevorderaar: Hoe weet je dat je de juiste dingen doet
  • Zorgverlener: Hoe verleen je goede zorg
  • Gezondheidsbevorderaar: Hoe doe je het samen met het sociale netwerk
  • Organisator: Hoe organiseer je de zorg slim
  • Communicator: Hoe voer je het goede gesprek

Meer hierover: Infographic competenties wijkverpleegkundigen

Aansluiten bij de leefwereld en actieve betrokkenheid van doelgroep

Om de drie doelstellingen van Triple Aim te realiseren zijn drie voorwaarden van cruciaal belang. De derde is: Aansluiten bij de leefwereld en actieve betrokkenheid van doelgroep. ‘Met, voor en door de burgers’

Vaak zijn professionals - en zeker beleidsmakers - ervan overtuigd dat zij vanuit hun deskundigheid kunnen beoordelen wat er aan de hand is, maar het gaat er niet om wat wij als probleem ervaren maar wat de wijkbewoners als probleem ervaren. Wat houdt hen bezig, waar hebben zij last van, waar maken zij zich zorgen over, waar worden zij blij van? Als je dat niet doet, dan krijg je het (helaas) vertrouwde beeld van veel voorlichtingsactiviteiten:

Preventie tips

Een mooi voorbeeld is de wijksafari in Amsterdam waarin buurtbewoners de professionals een rondleiding gaven door hun wijk. De professionals keken hun ogen uit ondanks het feit dat ze al jaren in die wijk werken. Actieve betrokkenheid van de burger is cruciaal. Te vaak worden vanachter de bureaus van gemeentes of GGD uitgebreide plannen gemaakt die vervolgens geen enkel effect hebben. Dat wordt de wijk gezien als ‘cliënt’ (community as a cliënt). Onder het motto ‘community as a partner’ is een tegenbeweging op gang gekomen, (Anderson, 2006). Laat burgers niet alleen meepraten maar ook echt meedoen en meebeslissen. Pas dan kom je tot interventies en plannen die draagvlak hebben, waar bewoners gemotiveerd voor zijn en waar ze voor willen gaan. Dat is ook de sleutel achter de successen van de Arnhemse wijkaanpak. Bekijk het filmpje van de Arnhemse wijkaanpak (pdf).

De gezonde wijk

Hoe werkt de gezonde wijkaanpak?

Tips voor een gezonde wijk in de praktijk www.loketgezondleven.nl

Wijkdiagnose

Om een overzicht van de samenstelling van de wijk te krijgen is een wijkdiagnose of wijkfoto geschikt. Wie wonen er in de wijk, wat zijn de knelpunten waar mensen tegen aanlopen en wat zijn de problemen waar zij last van hebben? Op basis daarvan plan je wijkgerichte interventies – om bijvoorbeeld meer sociale cohesie of een beweegvriendelijkere wijk te ontwikkelen. Dit gaat altijd in samenwerking met andere professionals uit andere sectoren zoals scholen, de wijkagent, woningbouwcorporaties, welzijnswerk, buurtsuper of bewonersorganisaties.

Er zijn meerdere methodieken om een wijkdiagnose te maken:

Belangrijk is ook een goed overzicht te hebben van alle zorg-, welzijns- en andere professionals die actief zijn in de wijk evenals de burgerinitiatieven en -organisaties. Dit is nodig om goed te kunnen doorverwijzen, consulteren of samenwerken. BeterOud heeft de infographic 'Wie is wie in de wijk?' ontwikkeld met een overzicht van alle disciplines in de wijk. Daarbij kun je ook je eigen adresboekje maken van jouw partners in de wijk.

Samenwerking

De wijkverpleegkundige werkt soms in een wijkteam, soms vlak tegen het wijkteam aan of heeft een meer zelfstandige positie in het sociaal domein. De rol die je als wijkverpleegkundige kunt hebben in wijken en buurten is beschreven in deze Vilans publicatie.

Hierin zijn ook de ervaren voor- en nadelen benoemd van het werken in de verschillende samenwerkingsmodellen.

Door Hogeschool Windesheim is groot onderzoeksproject gestart naar interprofessioneel samenwerken in de wijk. Daarnaast heeft het onderzoek geleid tot een thermometer voor de samenwerking. Hiermee kun je de discussie over samenwerken in de wijk aanzwengelen. Bij de thermometer worden een groot aantal praktische tools genoemd, onderverdeeld naar thema’s reflectie, gedeelde visie, taakverdeling, onderling vertrouwen, tegengestelde belangen, ethische dilemma’s, taakinterdependentie, regelmaat van onderling contact en professionele ruimte. Het kan gaan om tools om effectief te vergaderen, een spel om tegengestelde belangen bespreekbaar te maken of hoe je moreel beraad zou kunnen vormgeven.

De Teamthermometer is onderverdeeld naar thermometer voor samenwerking tussen professionals onderling en een thermometer voor de samenwerking met mantelzorgers en vrijwilligers.

In dit project is ook een speciaal deel gewijd aan samenwerking met informele zorg, ook daarvoor is een thermometer en een groot aantal praktische tools beschikbaar.

Zie ook video op Youtube: https://www.youtube.com/watch?v=QihU92ptxLQ

Vilans heeft aantal handige tools over onderlinge samenwerking bijeen gebracht. In eerste instantie voor wijkteams, maar ook bruikbaar voor professionals die samenwerken die in de wijk.

De tools zijn onderverdeeld naar: taken en verantwoordelijkheden, teamsfeer, samenwerking met andere partijen en focus op de burger.

Zelftest samenwerking in de wijkteams

Burgerparticipatie

In publicatie burgerinitiatieven in zorg en welzijn (voor dummies!) geeft Vilans weer hoe burgerinitiatieven worden opgezet en wat de do’s en don’ts zijn. Met goede voorbeelden.

Een handig overzicht van allerlei vormen van cliënten- en burgerparticipatie kun je vinden bij Movisie.

Bijvoorbeeld de methode Een wijk in beeld in de gemeente Den Haag, waarbij burgers via zelfgemaakte foto’s een beeld van de wijk maken.

Deel deze pagina Facebook Twitter LinkedIn E-mail

Sluit pop-up

Begeleiden bij bestaande problemen

'Ik kwam bij een heer in een vervuilde woning. Hij was kortademig en hij had zichzelf al een tijdlang niet meer gedoucht omdat hij zich zo slecht voelde. Stap voor stap hebben we hem weer op de been gekregen'.