Kennisbundel Verward in de wijk

Vilans

Zorgmijding, vervuiling, hoarding en angst

Naast agressie zijn er nog vele andere vormen van verward gedrag, die je als hulpverlener uitdagen om op een juiste manier te reageren. In deze module lees je over zorgmijding, vervuiling, hoarding en angst.

Buiten slapen en zorg mijden

Veldwerk gaat actief op zoek naar mensen die buiten slapen en zorg mijden. De medewerkers leggen contact en bouwen dit uit, totdat er voldoende vertrouwen is om een brug te slaan naar passende hulpverlening.

Een paniekaanval

Zo voelt een paniekaanval. Bekijk deze video over hypochondrie en agorafobie.

Zorgmijders

Waarom mijden mensen zorg? Een aantal redenen:

  • Voorzieningen zijn ontoegankelijk, bijvoorbeeld door wachtlijsten, drempels, in- en uitsluitingscriteria of een bureaucratische opstelling van hulpverleners.
  • Angst voor financiële gevolgen van een behandeling omdat iemand onverzekerd is.
  • Angst voor een diagnose en de gevolgen daarvan, denk aan opname in ziekenhuis of verzorgingshuis, operatie, chemotherapie, invaliditeit of de dood.
  • Angst dat iemand de controle verliest over zijn eigen leven doordat hij hulpbehoevend wordt. Vaak negeert iemand hier het gegeven dat hij eigenlijk al hulpbehoevend is en dat het ontwijken van het probleem dit niet oplost.

Welke mensen mijden zorg?

  • Zwervende dak- en thuislozen
  • Zelfstandig wonende dementerende ouderen
  • Mensen met een depressie of alcoholverslaving
  • Mensen met een gedrags- of persoonlijkheidsstoornis of met een ‘dubbele diagnose’ (psychiatrie plus verslaving)
  • Mensen met woonhygiënische problemen die overlast veroorzaken
  • Mensen die getraumatiseerd zijn door geweld
  • Kinderen van verslaafde ouders met psychiatrische problematiek
  • Mantelzorgers die hun chronisch zieke of gehandicapte familielid niet aan een ander durven toevertrouwen

Bemoeizorg

Bemoeizorg is een vorm van hulpverlening voor mensen die zorg mijden. Bemoeizorgteams bieden ongevraagd hulp aan mensen in zorgwekkende leefomstandigheden die niet zelf voor hulp aankloppen bij zorginstellingen. Zij willen cliënten voorbereiden op begeleiding of behandeling.

Onderzoek naar bemoeizorgteams toont aan dat het een positief effect heeft op kwaliteit van leven en het terugdringen van problematiek. Cliënten hadden vooral problemen op sociaal terrein: sociale contacten, algemene dagelijkse levensverrichtingen, woonomstandigheden en beroep of dagbesteding. Daarnaast was er veel problematiek met middelengebruik. Bij een kwart van de cliënten was er sprake van een (dreigende) uithuiszetting of dakloosheid of waren er totaal geen basisvoorzieningen in hun woonsituatie.
Bekijk het onderzoek ‘De effecten van bemoeizorg’.  

Leestips

Kijktip

Kijk hier naar een documentaire  over bemoeizorg in Amsterdam.

https://www.youtube.com/watch?v=NcBYBplyEAM

Verward gedrag bij mensen die niet goed voor zichzelf zorgen

Mensen die niet goed voor zichzelf zorgen vervuilen vaak hun huis, kunnen dingen niet wegdoen en sluiten bederfelijke waren niet goed af.

Mensen die niet goed voor zichzelf zorgen kun je globaal indelen in 5 categorieën:

  1. Mensen die er niet om geven. Ze hebben een andere opvatting over wat vervuiling is, het is hun levensstijl.
  2. Mensen die het wel zien, maar overzicht en planningsvaardigheden missen. Dit zijn vaak mensen met een licht verstandelijke beperking of trekken, of met een stoornis in het autismespectrum.
  3. Mensen die getraumatiseerd zijn. Ze zijn eenzaam, depressief of klampen zich sterk vast aan materiële zaken.
  4. Mensen die dwangmatig spullen verzamelen.
  5. Mensen die ernstig ziek worden en het huishouden niet meer aankunnen, maar ook geen hulp inroepen.

Soms zijn er kenmerken van meerdere categorieën in iemand aanwezig.
Verlies, ziekte of ouderdom verergeren vaak de problemen. Vaak mijden deze mensen zorgverleners uit wantrouwen of vanwege eerdere teleurstellingen.

Kijk- en leestips

De zussen wonen al tientallen jaren in dit huis. G. deed altijd de klusjes buitenshuis en E. de huishoudelijke taken. Ongeveer tien jaar geleden werd E. voor de eerste keer ernstig ziek en verloren de zussen de grip op het huishouden.

Bron: Van Keef Instituut
Keller, specialist woningvervuiling bij de GGD: ‘Het komt regelmatig voor dat we een half jaar met iemand praten door zijn of haar brievenbus. Wij zijn dan de eersten die een hulpbehoevende in jaren hebben bereikt. Meegaandheid van de cliënt vergt vaak veel voorwerk.’

Hoarding is een ziekte

https://www.youtube.com/watch?v=dveXU4QlZf4

Hoarders zijn mensen die hun huizen van vloer tot plafond vol troep laten staan. De 70-jarige Cor is zo iemand, hij kan niets weggooien en moeilijk nee zeggen: 'Ik kan het dan heel goedkoop krijgen en dan trap ik er weer in. Ik ben niet standvastig.' Bekijk deze documentaire van AT5.

Angst

Angst is een van de vele achtergronden voor verward of verwarrend gedrag. Het vervelende van angst is dat het onverwacht snel kan omslaan in agressie. Vooral als jij als hulpverlener in fysiek of psychologisch opzicht te dichtbij komt.

De DSM rekent angst tot de stemmingsstoornissen, net als een depressie. Angst is echter ook een gevalideerde verpleegkundige diagnose (Nanda International 2015 – 2017). Angsten kunnen voortkomen uit ingrijpende, als traumatisch ervaren gebeurtenissen. Maar ze kunnen ook ontstaan door levensbedreigende ziekten, externe stressoren en middelengebruik (of -misbruik).

Angst kan zich op vele verschillende manieren openbaren. Nanda International maakt onderscheid door bepalende kenmerken op te delen in gedrag, affectieve, fysiologische, sympathische, parasympatische, of cognitieve kenmerken (Herdman, T.H., Kamitsuru, S., Nanda International, Verpleegkundige diagnoses en classificaties 2015 – 2017. BSL).

Naast angst zijn er ook fobieën. Deze zijn vaak gericht op bepaalde voorwerpen, dieren of situaties. Zo kan bijvoorbeeld pleinvrees uitgroeien tot een angst om de straat op te gaan, waardoor iemand zich in zijn huis opsluit.

Vaak zijn angsten gekoppeld aan traumatische gebeurtenissen uit het verre of recente verleden, denk aan kindermishandeling, een echtscheiding of de dood van een dierbare. Angst kan ook te herleiden zijn naar een gebrek aan vaardigheden om zich staande te houden in de samenleving. Daarnaast kan angst voortkomen uit acute of chronische verwardheid met een tekort aan oriëntatie in plaats, persoon of tijd, bijvoorbeeld als gevolg van dementie.

Afhankelijkheid van middelen

Soms zijn angsten zo groot, dat iemand ook gaat lijden aan wanen en achterdocht.
Mensen met angststoornissen krijgen soms slaap- en kalmeringsmiddelen voorgeschreven. Tegenwoordig gaat de NHG-standaard uit van een recept voor maximaal 2 weken, omdat anders het risico ontstaat van afhankelijkheid.

Bekijk de medicijnen die iemand dagelijks slikt goed om te zien of er ook slaap- en kalmeringsmiddelen bijzitten. Wat is de voorgeschreven dosering? Houdt de patiënt zich daar ook aan? Afkicken van benzodiazepinen is zeer waarschijnlijk nóg lastiger dan van heroïne. Objectief gaat het wel beter, maar subjectief voelt het niet zo. En daar bovenop is er sprake van rebound-verschijnselen: de klachten waartegen het middel werd geslikt komen vaak in verhevigde mate terug.

Kijk voor informatie over verslaving en verslavingsproblematiek ook bij het hoofdstuk Ziektebeelden van deze kennisbundel.

Lees- en kijktips

 

Opdracht 1: Lastige cases

Bekijk filmpje 6 van de cases op Handhaven en hulpverlenen (inloggen vereist). In dit filmpje komen 3 cases aan bod, elk met een eigen aanpak.

  1. Welke zou jij het lastigste vinden?
  2. Wat vind je van de 3 aanpakken?
  3. Wat vind je goed van elke aanpak?
  4. Geef een tip voor verbetering van elke aanpak.

Opdracht 2: Achtergronden en aanpak bij zorgmijders

Bekijk het filmpje op het topicgedeelte over zorgmijders op Handhaven en hulpverlenen.

  1. Alette Ruiter noemt een aantal achtergronden voor mijden van zorg. Zet ze op een rij en bespreek ze met 3 andere studenten. Kunnen jullie deze nog aanvullen?
  2. Wat wordt in telkens andere bewoordingen genoemd als de meest succesvolle aanpak? Gebruik citaten om elementen van deze aanpak op een rij te zetten.
  3. Lees dit artikel op Movisie.nl

Komt de informatie hierin overeen met wat je in de filmpjes hebt gehoord?

Opdracht 3: Verzamelwoede

Op de site Handhaven en hulpverlenen staat een topic over verzamelwoede. Bekijk dit filmpje (inloggen vereist). De eerste – een psychiater – die aan het woord is noemt hoarding een ziekte. Later wordt deze opvatting genuanceerd.

  1. Hoe kijk jij naar dit gedrag?
  2. In het filmpje wordt sterk ingegaan op de sociaal-psychologische achtergronden van hoarding. Hoe kijk jij hier tegenaan?
  3. Houd een interview met een wijkverpleegkundige of thuisbegeleider die te maken heeft gehad met hoarding. Hoe heeft hij het aangepakt?

Opdracht 4: Gesprekstechnieken

Bekijk case 8 op de site Handhaven en hulpverlenen.

  1. Wat vind je van de aanpak?

In het hoofdstuk Agressie kun je lezen over motiverende gespreksvoering. Op welke momenten gebruikt de SPV’er elementen uit deze gesprekstechniek? Gebruik dit schema over benadering en technieken van hulpverleners.

Opdracht 5: Verslaafd na overlijden partner

In de serie van Beau van Erven-Dorens over daklozen in Rotterdam is er een verslaafde man bij die vertelt dat zijn verslaving begonnen is nadat zijn partner overleed.

  • Leg uit hoe het overlijden van een partner tot angst kan leiden, die weer aanleiding kan zijn tot verslaving en dakloosheid.
  • Leg uit waarom mannen vaker afhankelijk zijn van alcohol en drugs en vrouwen vaker aan medicijnen op voorschrift.

Opdracht 6: Geen angst door drugs en alcohol

Bekijk het filmpje bij de topics over Drank en drugmisbruik.

  • Leg uit dat sommige mensen alcohol of drugs gebruiken om zich niet angstig te voelen.

Deel deze pagina Facebook Twitter LinkedIn E-mail

Sluit pop-up

Buiten slapen en zorg mijden

Veldwerk gaat actief op zoek naar mensen die buiten slapen en zorg mijden. De medewerkers leggen contact en bouwen dit uit, totdat er voldoende vertrouwen is om een brug te slaan naar passende hulpverlening.

https://www.youtube.com/watch?v=sgIlbQLIZH0

Sluit pop-up

Een paniekaanval

Zo voelt een paniekaanval. Bekijk deze video over hypochondrie en agorafobie.

https://www.youtube.com/watch?v=JpYq9aW-tww