Kennisbundel Zelfmanagement-ondersteuning

Vilans

Instrumenten voor zelfmanagementondersteuning

In dit hoofdstuk presenteren we dertien instrumenten (tools) om zelfmanagement te ondersteunen. Het gaat om breed toepasbare en gratis beschikbare methodieken of instrumenten die tot doel hebben de eigen regie van zorgvragers en hun familie te versterken en hun zelfmanagement in de volle breedte te ondersteunen. Elders in deze kennisbundel worden ze kort genoemd; hier lichten we de achtergrond en werkwijze toe.

Er zijn verschillende methodieken (aanpakken) en instrumenten ontwikkeld die voor, tijdens of na het contact tussen zorgverlener en zorgvrager gebruikt kunnen worden. In dit hoofdstuk nemen we een selectie van deze methodieken en instrumenten in alfabetische volgorde op. We verwijzen naar de bronnen en bespreken van elk instrument de achtergrond, doelstelling en werkwijze. Een andere bron voor instrumenten is het thema Persoonsgerichte Zorg op Zorg voor Beter. 

Nog meer voorbeelden en instrumenten voor zelfmanagementondersteuning zijn te vinden op de Instrumentenkiezer van Zelfzorg Ondersteund (ZO!, 2016). De instrumentenkiezer helpt de gebruiker op een snelle, eenvoudige manier aan relevante informatie over specifieke zelfmanagementinstrumenten, -tools en -technieken. De instrumenten in de instrumentenkiezer zijn ingedeeld in categorieën (verbonden aan de fasen in het zorgverleningsproces).

De inhoud van deze kennisbundel is een bewerking van het leerboek “Verpleegkundige ondersteuning bij zelfmanagement en eigen regie” onder redactie van AnneLoes van Staa, Lausanne Mies en Ada ter Maten-Speksnijder (uitgever BSL). Dit boek is in 2018 verschenen en gemaakt voor docenten en studenten van hbo-opleidingen Verpleegkunde.

Omslag leerboek verpleegkundige ondersteuning bij zelfmanagement en eigen regie

3 Goede Vragen Methode

Soort instrument: Hulpmiddel voor zorgvragers voor samen beslissen
Toepasbaar: Tijdens consulten
Bij: iedereen; er is ook een kinderversie beschikbaar
Combineren met: tips voor een goed gesprek
Ontwikkelaar: Patiëntenfederatie Nederland, 2018
Downloaden: 3goedevragen.nl/
Thema: Samen beslissen

Om zorgvragers aan te moedigen om deel te nemen aan het proces van samen beslissen door meer te weten te komen over mogelijkheden en risico’s, voorkeuren en wensen zijn de drie goede vragen ontwikkeld. De drie goede vragen zijn:

  1. Wat zijn mijn mogelijkheden?
  2. Wat zijn de voordelen en nadelen van die mogelijkheden?
  3. Wat betekent dat in mijn situatie?

Deze vragen nodigen de zorgverlener uit om goede informatie te geven en een open gesprek met de zorgvrager te voeren. De 3 goede vragen alleen zijn niet voldoende voor een goed gesprek, want de zorgverlener moet meer doen om de zorgvrager en zijn situatie te leren kennen. Maar de 3 goede vragen zijn een handig hulpmiddel om de zorgvrager bewust te maken van zijn rol en om samen beslissen voor te bereiden. Zorgverleners kunnen zorgvragers aanmoedigen om deze drie vragen te stellen. Er zijn folders, posters, visitekaartjes en ansichtkaarten om te downloaden.

Andere tools voor zorgverleners die passen bij samen beslissen zijn:

  • Rake vragen
  • Terugvertelmethode
  • Time-out

“Eigenlijk liggen die vragen erg voor de hand, maar verzin ze zelf maar eens als patiënt in hoge nood.”

Competentiescan voor zorgverleners (SEPPS-36)

5 a model

Soort instrument: Vragenlijst om competenties voor zelfmanagementondersteuning te meten
Toepasbaar: bij (studenten) verpleegkundigen. Versie voor fysiotherapeuten is in ontwikkeling
Combineren met: 5A-model / lijst met competenties voor zelfmanagementondersteuning
Ontwikkelaar: Hogeschool Rotterdam i.s.m. Universiteit Gent (Duprez e.a. 2016)
Downloaden: op aanvraag
Thema: Competenties

Op basis van literatuur en na raadpleging van experts is er een lijst met essentiële (verpleegkundige) competenties voor zelfmanagementondersteuning samengesteld, zoals het samen met de zorgvrager een plan opstellen of de zorgvrager vragen wat hij zelf kan en wil doen in het zorgproces. Hierbij wordt het 5A-model gebruikt, in combinatie met de basishouding voor zelfmanagementondersteuning.

In samenwerking met de Universiteit Gent is deze lijst vertaald naar een gevalideerde vragenlijst (de SEPSS-36) met zes subschalen van elk 6 items. Met deze lijst wordt aan (aankomende) verpleegkundigen gevraagd wat zij kunnen en wat zij doen aan zelfmanagementondersteuning in de dagelijkse praktijk. Verpleegkundigen blijken vooral competenties te missen op het terrein van samen beslissen en arrangeren van zorg.

De SEPSS-vragenlijst is ook bruikbaar om scholingsbehoeften in kaart te brengen.

Doelenformulier

Doelenformulier zelfmanagementondersteuning
(Klik voor een grotere afbeelding)

Soort instrument: Vastleggen van afspraken over doelen bij zelfmanagement
Toepasbaar: bij alle zorgvragers
Combineren met: Zelfmanagement Web, Samen Beslissen
Ontwikkelaar: Vilans / Hogeschool Rotterdam
Downloaden: Thema Persoonsgerichte zorg op Zorg voor Beter en Zelfmanagementweb op website van Hogeschool Rotterdam
Thema: Competenties

Een doelenformulier helpt om de doelen, acties en vervolgstappen die samen met de zorgvrager zijn opgesteld, vast te leggen. Het invullen van een doelenformulier past daarom bij de laatste stappen van het 5A-model van zelfmanagementondersteuning (Afspreken, Assisteren en Arrangeren). Bespreek ook welke ondersteuning de zorgvrager nodig heeft om de afgesproken doelen te bereiken en wie die steun kan geven (Assisteren). Het formulier sluit af met de vraag wanneer de zorgvrager op een later moment de voortgang van zijn doelen wil bespreken (Arrangeren).

Tip: maak een foto van het doelenformulier dat je in het zorgdossier kunt opnemen. Het formulier geef je dan mee aan de zorgvrager.

Er zijn verschillende voorbeelden: het Doelenformulier Zelfmanagement (Vilans) en het Doelenformulier met doelen, acties en vervolgstappen.

Een ander voorbeeld (Hogeschool Arnhem en Nijmegen) bestaat uit een actieplan waarin het te bereiken doel concreet wordt vastgesteld (wat, hoe, wanneer, hoe vaak, met wie..). Dat wordt gecombineerd met een copingplan, waarin belemmerende en bevorderende factoren voor het bereiken van de gestelde doelen en het vertrouwen in eigen kunnen wordt verkend (zie ook dit artikel).

Individueel Zorgplan/ Zorgleefplan

Soort instrument: Hulpmiddel om zelfmanagement te ondersteunen
Toepasbaar: bij uiteenlopende zorgvragers/ in diverse settings
Combineren met: andere hulpmiddelen
Ontwikkelaar: divers.
Downloaden: Zorg voor Beter 
Thema: Competenties

Er zijn veel voorbeeld van individuele zorgplannen. In de ouderenzorg wordt het zorgplan vaak zorgleefplan genoemd. Hierover is een kennisbundel gemaakt.

Met een individueel zorgplan werk je op een actieve manier aan de gezondheid van zorgvragers. Bij het maken van een zorgplan staat voorop wat de zorgvrager belangrijk vindt in zijn dagelijks leven. Bekijk hier een voorbeeld van individueel zorgplan.

Werkwijze:

  • Vraag de zorgvrager om zich voor te bereiden. Bijvoorbeeld door het invullen van een vragenlijst over zijn klachten, vragen en kwaliteit van leven en die te bespreken. Voorbeeldvragenlijsten vind je hier.
  • Bespreek met zorgvrager of hij ervoor open staat om aan zijn gezondheid en kwaliteit van leven te werken. Help bij het bedenken van persoonlijke doelen en maak afspraken hierover
  • Vraag wat de zorgvrager zelf kan en welke steun of advies hij hierbij nodig heeft van zijn naasten, van jou en van andere zorgverleners
  • Bespreek de motivatie van de zorgvrager en welke moeilijkheden hij verwacht. Stimuleer de zorgvrager om zelf oplossingen te bedenken
  • Spreek af wanneer jullie de doelen samen evalueren en op welke manier
  • Laat de zorgvrager zijn doelen bij voorkeur zelf opschrijven
  • Maak een vervolgafspraak

Voorbeeldvragen voor een vervolgconsult

Doelen stellen is een belangrijke manier om zelfmanagement te ontwikkelen. Het helpt hierbij als de zorgverlener de voortgang van de acties evalueert en samen met de zorgvrager de plannen eventueel bijstelt.

  • Hoe is het gelukt om het plan uit te voeren?
  • Welke resultaten heeft u al bereikt? Hoe heeft u dat gedaan?
  • Wat lukt nog niet? Waardoor komt dat?
  • Welke problemen komt u tegen? Welke oplossingen zijn hiervoor mogelijk?
  • Welke steun of welk advies heeft u daarbij nodig?
  • Wilt u de gemaakte afspraken veranderen?

Mantelzorgondersteuning (MantelScan)

Soort instrument: Hulpmiddel bij in kaart brengen van de samenstelling, organisatie en risicofactoren van een mantelzorgnetwerk
Toepasbaar: bij alle zorgvragers en mantelzorgers
Ontwikkelaar: Movisie, 2012
Downloaden: https://www.movisie.nl/publicatie/mantelscan
Thema: Familiegerichte zelfmanagementondersteuning 

In de toolkit 'Mantelzorgondersteuning voor thuiszorgmedewerkers' (Zorg voor Beter e.a.) vind je een aantal veelgebruikte instrumenten, die een zorgverlener kan gebruiken in het contact met de mantelzorger. Er zijn vier categorieën om een keuze te maken welk instrument het beste past bij een bepaalde situatie:

• Meten van (over)belasting. Deze tools bestaan uit vragenlijsten voor het meten of inschatten van overbelasting onder mantelzorgers.
• Netwerk in beeld brengen. Deze tools helpen om het netwerk van de zorgvrager (en mantelzorger) in beeld te brengen. Bijvoorbeeld: het Ecogram.
• Samenwerking verkennen. Dit instrument helpt om inzicht te krijgen in de samenwerking tussen zorgverlener en mantelzorger en de mogelijkheden om die te verbeteren.
• Gespreksaanpak mantelzorgondersteuning. Deze tools gaan in op de behoefte aan ondersteuning van de mantelzorger en helpen bij het gesprek met mantelzorger en zorgvrager. Bijvoorbeeld: het formulier In gesprek met de mantelzorger.

De MantelScan is een ander voorbeeld van de laatste categorie. Het is een instrument voor zorgverleners om samen met zorgvragers en mantelzorgers het mantelzorgnetwerk in kaart te brengen. Daarbij is er aandacht voor de kracht en risico’s van dat netwerk. De scan biedt visuele hulpmiddelen die helpen bij het structureren van alle informatie over een netwerk. Informatie over het netwerk is belangrijk, omdat zorg vaak verder reikt dan slechts het contact tussen één zorgvrager en één mantelzorger. In de bijbehorende handreiking worden stapsgewijs alle onderdelen van de MantelScan toegelicht.

Het thema ‘Familieparticipatie’ geeft veel tips en tools voor het betrekken van de familie in het verpleeghuis.

Rake Vragen

Soort methodiek: Voorbeeldvragen om voorkeuren en wensen van zorgvragers te achterhalen
Toepasbaar: bij samen beslissen
Combineren met: Time-out
Ontwikkelaar: NFK & BVN, 2018
Downloaden: Zakkaartje NFK met voorbeeldzinnen en rake vragen
Thema: Samen beslissen

Bij samen beslissen wikken en wegen de zorgvrager en de professional over de verschillende behandelopties. Daarbij worden de mogelijkheden tegen elkaar afgewogen vanuit verschillende gezichtspunten: medische mogelijkheden en kwaliteit van leven. Om tot een passende keuze te komen moet de zorgverlener zich een beeld kunnen vormen van de persoon achter de ziekte. Wat is dit voor persoon, wat is zijn leefsituatie en wat is voor hem belangrijk in het leven? Rake vragen helpen daarbij.
Goede rake vragen zijn kort, weinig specifiek en open (geen ja/nee vragen; of vragen die beginnen met een werkwoord) om daarmee zorgvragers uit te nodigen informatie te geven die uit henzelf komt. Rake vragen zijn onder te verdelen in vragen gericht op:

  1. verschillende aspecten van het leven van de zorgvrager
  2. de behandeling/begeleiding

Voorbeelden van rake vragen zijn:

 

Gericht op het leven van de zorgvrager

 

Gericht op de behandeling

Hoe ziet uw dagelijks leven er uit?

Wat zijn uw belangrijkste bezigheden?

Wat doet u graag?

Hoe kijkt u tegen de verschillende mogelijkheden aan?

Wat vindt u belangrijk in uw leven?

Wat maakt uw leven zinvol?

Hoe kijkt u gevoelsmatig naar de opties?

Waar voelt u zich het beste bij?

Waar geniet u erg van?

Wat levert u veel plezier op?

Waar maakt u zich ongerust over?

Waar ligt u wakker van?

Wat zou u niet op willen geven?

Wat zou u het moeilijkste vinden om te missen?

Waar moeten wij rekening mee houden?

Van welke mensen krijgt u steun in uw leven?

Waar put u steun uit?

Van wie kunt u steun bij de behandeling verwachten?

 

Wat heeft u nodig om samen tot een keuze te kunnen komen?

Rapportage: Zorgverslaglegging over zelfmanagementondersteuning

https://www.youtube.com/watch?v=16zy4E9zRv4

Soort instrument: Hulpmiddel om de rapportage van ondersteuning zelfmanagement in dossiers te verbeteren
Toepasbaar: in alle zorgsettings, bijv. in zorgleefplannen in de langdurende zorg of zorgdossiers van zorgvragers met chronische aandoeningen
Combineren met: andere hulpmiddelen bij het 5A-model zoals Zelfmanagement Web en ZelfredzaamheidsRadar
Ontwikkelaar: Hogeschool Rotterdam, Kenniscentrum Zorginnovatie
Downloaden: Kaartje Zorgverslaglegging
Thema: Competenties zelfmanagementondersteuning

Om zorgverleners handvaten te geven over zelfmanagementondersteuning is er een kaartje ontwikkeld met voorbeeldzinnen die bruikbaar zijn voor zorgdossiers/ zorgleefplannen enzovoort.
Hierbij is uitgegaan van het 5-A model. Zorgverleners kunnen deze zinnen gebruiken om te rapporteren hoe zij samen met zorgvragers behoeften en voorkeuren hebben verkend, doelen hebben afgesproken en welke vervolgafspraken zijn gemaakt.

Patiëntenparticipatie

Soort methodiek: Aanpakken om zorgvragers actief te betrekken bij het verbeteren van de ondersteuning van zelfmanagement. We bespreken drie voorbeeldmethoden van patiëntenparticipatie voor dit doel: ‘shadowing’, spiegelgesprekken en patiëntenaudit.
Toepasbaar: bij verschillende zorgvragers en in diverse settings
Combineren met: Stappenplan Zelfmanagement
Ontwikkelaar: n.v.t.
Downloaden: participatiekompas.nl/
Thema:
Teamwerk

‘Shadowing’: hierbij volgt een observator (‘shadower’) de zorgvrager tijdens zijn zorgtraject. De observator kan een onderzoeker, mede zorgvrager of zorgverlener zijn. Zij loopt en kijkt mee bij alles wat de zorgvrager doet, om een beeld te krijgen van het zorgtraject door de ogen van de zorgvrager. De wijze van verslaglegging kan variëren. Het is essentieel vooraf het doel van ‘shadowing’ vast te stellen, bijvoorbeeld om te kijken hoe samen beslissen vorm krijgt, of hoe de communicatie verloopt. Handleiding voor shadowing.

Spiegelgesprekken: hiermee wordt feedback en informatie van deelnemers verkregen in een groepsbijeenkomst van zorgvragers waarbij zorgverleners aanwezig zijn. De opdracht aan zorgverleners is te luisteren naar wat zorgvragers vertellen over hun ervaringen zonder erop te reageren. Door aanwezig te zijn bij het gesprek, worden zorgverleners zich meer bewust van het perspectief van zorgvragers en op welke momenten zij wel of niet ondersteund worden in hun zelfmanagement. Onderwerpen zijn bijvoorbeeld de belevingswereld van zorgvragers, de ervaren zorgverlening en eigen regie.

Patiëntenaudit: een panel van zorgvragers en/of mantelzorgers bezoekt de organisatie en ondervraagt zorgverleners, baseert zich op documenten en raadpleegt eventueel andere zorgvragers over de organisatie en de kwaliteit van de zorg. Hoe zelfmanagement en eigen regie worden ondersteund, zou onderdeel van deze audit kunnen uitmaken.

Laat je inspireren door ervaringen en praktijkvoorbeelden op: Zorg voor Beter en Participatiekompas.

Terugvraagmethode

Soort methodiek: Manier om zorgvrager uit te nodigen om wat er is besproken terug te vertellen
Toepasbaar: tijdens gesprekken, bij iedereen en bij mensen met lage gezondheidsvaardigheden in het bijzonder
Combineren met: -
Ontwikkelaar: n.v.t.
Downloaden: Pharos
Thema: Samen beslissen; Gezondheidsvaardigheden
Met de terugvraagmethode (=terugvertelmethode) kun je als zorgprofessional nagaan of jouw boodschap goed is overgekomen. Dat is onmisbaar als je zelfmanagement wil stimuleren. Je doet dit door de zorgvrager te vragen om in eigen woorden te herhalen wat jullie zojuist hebben besproken. Hierna kun je, indien nodig, bijstellen of aanvullen. Belangrijk is hierbij om de vraag bij jezelf te houden. Je zegt ‘Ik wil graag weten of ik het goed heb uitgelegd. Wat gaat u thuis vertellen (of doen?)’ Geef de zorgvrager niet het gevoel dat je hem controleert.

Of zorgvragers zelf de regie kunnen nemen over hun gezondheid, is afhankelijk van de mate waarin zij de gegeven informatie begrijpen. De terugvraagmethode kun je breed toepassen: bijvoorbeeld bij het uitleggen van medicijngebruik, bij samen beslissen, bij adviezen over leefstijl, het geven van ontslaginformatie of praktische informatie over de vervolgstappen van het behandeltraject. De methode is behulpzaam bij iedereen, maar blijkt extra voordeel te hebben voor mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden.

Toepassing:

  • Oefenen met de terugvraagmethode? In de Pharos-training ‘Effectief communiceren met laaggeletterden’ wordt hier uitgebreid aandacht aan besteed.
  • Bedenk van tevoren hoe (met welke zin) je aan de zorgvrager gaat vragen om de informatie te herhalen. Bijvoorbeeld: ‘Ik wil graag weten of ik het goed heb uitgelegd. Kunt u mij in uw eigen woorden vertellen wat we hebben afgesproken?’
  • Probeer de terugvraagmethode eens uit bij de eerste zorgvrager van elke dag. Zodra je de methode onder de knie hebt kun je het bij iedereen gebruiken.
  • Als je door middel van de terugvraagmethode ziet dat iemand iets niet begrepen heeft, leg het dan nog eens uit op een andere manier dan de eerste keer.
  • Door vaak te oefenen zal de methode onderdeel van je routine worden, zonder dat dit ongemakkelijk overkomt.
  • Wacht niet tot het einde van het consult om de terugvraagmethode toe te passen, maar doe dit al in de loop van het gesprek.
  • Gebruik ook de ‘show-me’ methode om na te gaan of je een bepaalde handeling goed hebt uitgelegd, bijvoorbeeld bij het gebruik van (inhalatie)medicatie. Hierbij doe je het eerst zelf voor, daarna laat je het de zorgvrager nadoen.
  • Schrijf de belangrijkste informatie kort op zodat mensen zich de instructies beter kunnen herinneren als ze thuis zijn.
  • Oefenen met de terugvraagmethode? In de Pharos-training ‘Effectief communiceren met laaggeletterden’ wordt hier uitgebreid aandacht aan besteed.

Time-out (bedenktijd)

Soort methodiek: Inbouwen van bedenkttijd (time-out) om mensen in staat te stellen de voor- en nadelen van verschillen de mogelijkheden af te wegen.
Toepasbaar: onderdeel van samen beslissen bij (ingrijpende) behandel- en zorgbesluiten
Combineren met: 3 goedevragenmethode, rake vragen
Ontwikkelaar: n.v.t.
Downloaden: n.v.t.
Thema: Samen beslissen

Time-out is bedoeld om zorgvragers tijd en ruimte te gunnen tijdens het proces van gedeelde besluitvorming. Bij time-out wordt er in het zorgproces van een zorgvrager bewust een of meerdere rustmomenten ingebouwd. Bedenktijd is vooral aan de orde bij ingrijpende of lastige beslissingen: als er emoties moeten worden verwerkt os het besluit onomkeerbaar is. Denk bijvoorbeeld aan besluiten over opname in een verpleeghuis, het starten van een nierfunctievervangende behandeling of de keuze voor een borstamputatie. Maar ook het beginnen met levenslange medicatie.

Zorgverleners moeten deze time-out actief aanbieden. Voor een goed proces van samen beslissen is het van belang dat de zorgvrager de tijd krijgt alle mogelijkheden te overdenken en te bespreken met familie.
Soms is geruststelling van de zorgvrager nodig. Dan kan de zorgverlener aangeven dat er medisch gezien voldoende tijd voor bezinning is. En dat deze bezinning van belang is om spijt achteraf te voorkomen en betere, gedeelde besluiten te nemen.

Een ander voorbeeld van time-out is dat mensen met de diagnose kanker worden terugverwezen naar de huisarts voor een ‘Kies Gerust Gesprek’. De time-out gaat dan gepaard met een gesprek met de huisarts die helpt bij het wikken en wegen. Ook een consult bij een geriater om de voor- en nadelen af te wegen van een ingrijpende operatie bij een kwetsbare oudere of een ‘second opinion’ gesprek zou je kunnen zien als vormen van time-out.

Zelfmanagement Web

Animatie Zelfmanagement Web en 5-A model

https://www.youtube.com/watch?v=ifa9FjNwk1c

Zelfmanagement Web

https://www.youtube.com/watch?v=KoEr-lZ2IBk

Soort instrument: Hulpmiddel voor het achterhalen hoe het met de zorgvrager gaat op verschillende onderdelen van het dagelijks leven
Toepasbaar: bij (verpleegkundige) consulten met zorgvragers met chronische gezondheidsproblemen
Combineren met: Doelenformulier, oplossingsgerichte gespreksvoering
Ontwikkelaar: Hogeschool Rotterdam & Erasmus MC
Downloaden: hr.nl/zelfmanagementweb
Thema: Competenties / Communicatie

Het achterhalen van de behoefte van een zorgvrager is niet altijd even makkelijk. Ook vinden zorgvragers het soms lastig om hier aandacht voor te vragen. Om zorgverleners en zorgvragers hierbij te helpen is het Zelfmanagement Web ontwikkeld. Het Zelfmanagement Web is een gesprekshulpmiddel. Het is ontwikkeld samen met zorgvragers om te achterhalen hoe iemand met een chronische aandoening omgaat met uitdagingen voor zelfmanagement op verschillende levensgebieden. Deze tool geeft zorgvragers de mogelijkheid om invloed uit te oefenen op de agenda van het consult met de zorgverleners. Hiermee kan de eigen regie worden versterkt en verlenen zorgverleners zorg op maat.

Het Zelfmanagement Web is geen gevalideerd meetinstrument, maar het is een gesprekshulpmiddel om een open probleemanalyse, onderling vertrouwen en gezamenlijke besluitvorming te bevorderen. Door gebruik van het Zelfmanagement Web kan de zorgverlener samen met de zorgvrager verkennen op welke onderwerpen ondersteuning of verandering gewenst is. Het Zelfmanagement Web past daarom bij de eerste fase van het 5-A model: het maken van een (brede) assessment, die de basis legt voor de volgende stappen van de interventie. Daarbij gebruikt de zorgverlener oplossingsgerichte gesprekstechnieken. De zorgvrager selecteert het belangrijkste thema dat verbetering behoeft. De zorgverlener helpt zorgvragers hun doelen ‘SMART’ (Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch, Tijdsgebonden) op te stellen waardoor de kans op succes wordt vergroot. Deze doelen worden op een Doelenformulier genoteerd. In de vervolgafspraken wordt de tevredenheid met behaalde uitkomsten besproken, mogelijke obstakels en oplossingen doorgenomen, en waar nodig worden doelen en/of actieplannen bijgesteld. De zorgvrager monitort de eigen voortgang; de rol van de zorgverlener is om de zorgvrager te coachen.

Er is een versie voor volwassen zorgvragers en voor jongeren ontwikkeld. Een korte handreiking is beschikbaar.

ZelfredzaamheidsRadar

https://www.youtube.com/watch?v=aqYPRueNsJk

https://www.youtube.com/watch?v=D2g4qOQb6y8

Soort instrument: Hulpmiddel voor het achterhalen van de zelfredzaamheid van zorgvragers
Toepasbaar: in de langdurende zorg en thuiszorg
Combineren met: app met voorbeelden van hulpmiddelen bij zelfredzaamheid
Ontwikkelaar: LOCOmotion, van Kleef Instituut en Hogeschool Leiden
Downloaden: zelfredzaamheidsradar.nl/
Thema: Competenties 

De ZelfredzaamheidsRadar is een instrument om de zelfredzaamheid van een zorgvrager in kaart te brengen en samen te bedenken hoe je die kunt verbeteren, met en zonder hulpmiddelen of slimme technologie. De ZelfredzaamheidsRadar bestaat uit 15 domeinen (continentie, aankleden, mobiliteit, leervermogen, enz.) die je samen met de zorgvrager een cijfer tussen 1 (helemaal niet zelfredzaam) en 5 (helemaal zelfredzaam) kunt geven. Als de zorgvrager op een bepaald domein lager scoort dan optimaal ga je samen zoeken naar verbeteringen. Hiervoor is een app ontwikkeld. Lees hier meer over de app.

Er zijn verschillende instructievideo’s gemaakt over de uitleg en het gebruik (invulinstructie) van de ZelfredzaamheidsRadar. Deze zijn op YouTube te bekijken via de link op zelfredzaamheidsradar.nl/

Invullen van de ZelfredzaamheidsRadar kan op papier, maar ook digitaal 

Voor (aankomende) zorgverleners is er ook een gratis E-learning gemaakt over de ZelfredzaamheidsRadar.

 

Z-Scan (team meting)

Soort instrument: Zelfdiagnose instrument om teamvisie en aanpak van zelfmanagement in kaart te brengen
Toepasbaar: bij teams van zorgverleners
Combineren met: Stappenplan Zelfmanagement
Ontwikkelaar: Zwier, 2012 (LAZ; CBO)
Downloaden: Z-Scan
Thema: Teamwerk

voorbeeld uitslag z-scan

(klik voor grotere afbeelding)

De Z-scan is een zelfdiagnose-instrument dat het team van zorgverleners concrete handvaten geeft om zelfmanagementondersteuning in de eigen praktijk te verbeteren. Het team kan samen binnen een instelling werken, maar ook bestaan uit zorgverleners uit verschillende zorg- en welzijnsorganisaties. De Z-scan brengt in kaart wat de stand van zaken is ten aanzien van:

  • visie en attitude
  • kennisoverdracht
  • coaching
  • wegwijzen voorzieningen
  • zelfmanagement in het consult
  • beleid en organisatie
  • omgevingsfactoren/randvoorwaarden

De vragen van de Z-scan zijn gebaseerd op het Generiek Model Zelfmanagement. Hierover is een animatie gemaakt:

https://www.youtube.com/watch?v=H8PsUxxDumo

De resultaten van de Z-scan worden vervolgens weergegeven op een spinnenwebdiagram. Daarin is te zien hoe verschillende zorgverleners in een team de stand van zaken op de verschillende onderdelen beoordelen. De uitslag wordt vervolgens gebruikt om in het team een dialoog te starten en te bepalen aan welke elementen meer aandacht besteed gaat worden. Dit hoeft niet het onderdeel te zijn waar het laagst op gescoord wordt, of het thema waar de meningen ver uit elkaar liggen. Ook een onderwerp als ‘coaching’ waar de verschillende zorgverleners dicht bij elkaar zitten qua score, kan een vertrekpunt zijn voor verbeteracties.

Deel deze pagina Facebook Twitter LinkedIn E-mail