Kennisbundel Zorgleefplan

Vilans

Een oriëntatie op de ouderen(zorg)

Jacqqueline, woonbegeleider

'Wij hebben steeds proberen te kijken door de ogen van de bewoners: Voelt iemand zich hier veilig, voelt iemand zich hier thuis, is het gezellig?'

Mevrouw Keessen

'Eigen regie…dat was toch eigenlijk al zo? De huishoudelijke hulp vraagt als ze komt toch: “Wat wilt u dat er gedaan wordt?” Alleen mensen die heel erg ziek, oud of dementerend zijn, die hebben de kracht daar niet meer toe. Zelfs als ze willen.'

De uitgaven aan ouderenzorg in Nederland nemen toe door de vergrijzing. Hoe en door wie wordt er voor ouderen gezorgd?

De focus op gezondheid verschuift van ziekte naar het vermogen van mensen zich aan te passen aan het leven met een ziekte. Hoe ouderen hier invulling aan geven is zeer verschillend. Wil je hierbij aansluiten is enige kennis nodig over ontwikkelingen in de ouderenzorg, beeldvorming met betrekking tot ouderen en de verpleegkundige beroepsgroep.

Oriëntatie op de ouderenzorg

Vroeger was het beeld van ouderen dat dit bejaarden waren waarvoor gezorgd moest worden. Tegenwoordig willen veel ouderen zolang mogelijk zelfstandig blijven wonen en de regie houden over hun leven. Deze wensen van ouderen worden door de overheid ondersteund wat zich heeft vertaald in nieuwe wetgeving zoals de Wet Langdurige zorg (Wlz) en de Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO). Hierin speelt mee dat uit rapporten naar voren komt dat de uitgaven aan de ouderenzorg fors toenemen door de vergrijzing. Zie ook een filmpje over de gevolgen van de vergrijzing van het CBS en/of een debat op NPO 2. Ondanks dat in de langdurige zorg de zorgbehoeften van cliënten toenemen en complexer worden heeft dit nog onvoldoende geleid tot meer of anders opgeleid zorgpersoneel. Op dit moment (2016) is een maatschappelijke discussie gaande om meer te investeren in de ouderenzorg.

Nergens wordt in Europa zoveel geld aan ouderenzorg besteed als in Nederland. In NPO Debat op 2 (2013) de vraag wie er gaat opdraaien voor de toenemende kosten. Moeten kinderen bijvoorbeeld een financiële bijdrage leveren voor de zorg aan hun ouders?

NPO-debat

Bron: NPO

Beroepsprofiel verpleegkundige

In de langdurige ouderenzorg wordt gezocht naar een optimale teamsamenstelling die de kwaliteit van zorg aan ouderen waarborgt. Uit onderzoek komt naar voren dat de toevoeging van een verpleegkundige aan een team de kwaliteit van zorg vergroot. Studies van het NIVEL (2015) en de RVZ (2011) laten zien dat de toegevoegde waarde van verpleegkundigen vooral wordt gezien in de signalering van problemen en de coaching en sturing van andere teamleden. Duidelijkheid ten aanzien van de rol en positie van de verpleegkundige in het team is hierbij essentieel. Het kader voor de uitoefening van het beroep staat in het 'Beroepsprofiel verpleegkundige' (V&VN, 2012). Het is onderdeel van de professionele standaard. In het beroepsprofiel is gebruik gemaakt van een ordening volgens de CanMEDS in zeven rollen en competentiegebieden. Alle rollen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden, met de rol van zorgverlener als kern van de beroepsuitoefening. De andere CanMEDS-rollen zijn hieraan ondersteunend.

De rollen en competenties vaneen zorgverlener volgens de CanMEDS

Bron: Van Kleef Instituut

Beeldvorming en visie

Zelfstandig blijven wonen en de regie houden op hun leven is belangrijk voor ouderen. De huidige ouderen zijn opgegroeid in grotere welvaart, hebben een hoger opleidingsniveau en hechten meer waarde aan ruimte voor het individu dan voorgaande generaties. Zij kunnen andere verwachtingen hebben en hogere eisen stellen aan de zorg (Mourik en Kuiper, 2004). Tegelijkertijd blijkt uit onderzoek dat (student) verpleegkundigen vaak het beeld hebben van een klagende oudere waarbij de zorg voornamelijk bestaat uit ondersteuning bij de dagelijks levensverrichtingen. Echter, door de toegenomen (gerelateerde) aandoeningen zijn de medische complexiteit en de zorgbehoeften ook toegenomen. Daarnaast werkt de verpleegkundige in de ouderenzorg tegenwoordig meer samen met mantelzorg en ander disciplines. Dat maakt dat andere eisen aan haar worden gesteld qua kennis, vaardigheden en houding.

Steeds meer ouderen blijven tot op zeer hoge leeftijd zelfstandig wonen. In onderstaande video komen ouderen en hun naasten aan het woord over wat er nodig is om hen zo lang mogelijk zelfstandig te laten wonen (ActiZ, 2014).

Mevr. Keessen geeft haar visie op de ouderenzorg aan de hand van een aantal actuele thema's, in onderstaand filmpje: Toekomst van de Ouderenzorg - de visie van ouderen.

https://www.youtube.com/watch?v=KDanGGjw76I

Bron: ActiZ

Kwaliteit van leven in de ouderenzorg

De verpleeg- en verzorgingshuissector en de thuiszorg (VVT) hebben als gezamenlijk doel de kwaliteit van leven van de cliënt te verbeteren door verantwoorde zorg. Dit is vastgelegd in het 'Kwaliteitsdocument 2013. Verpleging, Verzorging en Zorg Thuis'. opgesteld door de Inspectie voor de Gezondheidszorg, LOC Zeggenschap in zorg en Zorgverzekeraars Nederland. Het kwaliteitskader bestaat uit een visie op kwaliteit van leven, normen en metingen. In de visie onderscheiden zich vier domeinen; lichamelijk welbevinden/gezondheid, mentaal welbevinden, woon-/leefsituatie en participatie. Deze domeinen komen terug in het zorgleefplan van de meeste zorginstellingen. Voor de verpleegkundige betekent dit dat ze rekening houdt met de persoonlijke levenssfeer, levensbeschouwelijke en culturele achtergrond en de gewoontes en gebruiken in het huishouden van de cliënt.

Inhoud kwaliteitskader

Opdracht 1: Oriëntatie op de ouderenzorg

  • Wat is jouw mening over de betaalbaarheid en kwaliteit van de ouderenzorg in Nederland? Bekijk ter inspiratie het beeldmateriaal.
  • Nieuwe ontwikkelingen zoals bijvoorbeeld wijkgerichte zelfsturende teams, sociale wijkteams of de rol van de wijkverpleegkundige zijn gericht op verbetering van de zorg aan ouderen. Wat vind jij van deze ontwikkelingen en waarom?
  •  De verpleegkundige in de ouderen zorg zal interdisciplinair samenwerken, zij is een zogenoemde T-shaped professional. Wat betekent dit?
  • Kies een casus uit deze kennisbundel, of misschien vanuit je eigen praktijk, en bedenk welke disciplines betrokken (zullen) zijn. Wat is hun rol en zijn hun taken in het algemeen en bij deze cliënt?

Tips

  • Een actieve werkvorm die je kunt gebruiken is eduScrum. Zie informatie hierover op het internet en YouTube.
  • Bespreking aan de hand van stellingen ('Lagerhuis debat').
  • Presentaties van een aantal ontwikkelingen in de ouderenzorg.
  • Bronvermelding (pdf).

Opdracht 2: Beroepsprofiel verpleegkundige

Staatsecretaris Van Rijn stelt in 2015 dat: "Werken met ouderen stelt hoge eisen aan verpleegkundigen". Bekijk het filmpje wat hij maakte voor de Campagne 'HBO-V in de ouderenzorg - Daar zit meer achter'.

  • Wat wordt verstaan met de professionele standaard? Wat valt daar onder?
  • Welke visie op zorg hanteert het beroepsprofiel voor verpleegkundigen? Wat vind jij hier van?
  • Nog niet in alle instellingen in de ouderenzorg is een (hbo)verpleegkundige werkzaam. Welke rol en taken zie jij als verpleegkundige weggelegd op jouw (toekomstige) werkplek in de ouderenzorg. Beargumenteer met behulp van het beroepsprofiel en andere literatuur.
  • In de ouderenzorg is de opkomst gaande van een nieuwe professional, de Gerontologie en Geriatrie verpleegkundige. Zoek eens op wat haar rollen en taken zijn en welk opleiding hiervoor nodig is. Zou jij geïnteresseerd zijn in deze opleiding en waarom wel/niet?

Tips

  • Een actieve werkvorm die je kunt gebruiken is eduScrum. Zie informatie hierover op het internet en YouTube.
  • Bij de bespreking is de argumentatie belangrijk.
  • Bronvermelding (pdf).

Opdracht 3: Beeldvorming en visie

  • Welk beeld je hebt van ouderen beïnvloed de wijze waarop je zorg verleent. Wat is jouw beeld van ouderen?
    Zoek een artikel op over de beeldvorming van verpleegkundigen op ouderen(zorg). Denk aan vakliteratuur (b.v. TvZ) maar ook wetenschappelijke databanken (b.v. PubMed, CINAHL). Op welke punten komt jouw beeld wel/niet overeen met de resultaten van het artikel?
  • Hoe kijkt een oudere zelf aan tegen het ouder worden? Op welke gebieden ervaart hij/zij problemen en welke wensen/behoeften heeft hij/zij nog? Een leuke manier om hier achter te komen is om een oudere te interviewen. Denk eens aan je opa, oma of iemand uit je eigen praktijk. Is je beeld op basis van dit interview gewijzigd?
  • Binnen de verpleging en verzorging zijn verschillende visies op zorg. Welke visie vind jij geschikt voor de ouderenzorg en waarom?

Tips

  • eduScrum. Zie internet en YouTube.
  • Uitwisselen van interview ervaringen.
  • Poster presentaties visies op zorg.
  • Bronvermelding (pdf).

Opdracht 4: Eigen regie en zelfmanagement

Bekijk dit filmpje van V&VN (2014) over zelfmanagement.

https://www.youtube.com/watch?v=QrK9q8OJrHY

Opdracht

  • Zijn 'eigen regie van de cliënt' en 'zelfmanagement' hetzelfde naar jouw idee? Waarom wel/niet?
  • Welke theorieën zijn er over zelfmanagement? Van wie zijn ze en welke spreekt jou het meest aan?

Stelling

Zelfmanagement levert de cliënt voordelen op als hij de juiste keuzes maakt maar legt de verantwoordelijkheid van de gevolgen van die keuzes bij hem neer en dat is zeker niet voor iedereen bevorderlijk.

Opdracht

  • Beargumenteer of je het hier wel/niet mee eens bent.
  • Bekijk onderstaand zelfmanagement model van de NPCF en het CBO. Wat betekent dit voor jou als verpleegkundige voor je kennis, vaardigheden en houding ten aanzien van zelfmanagement ondersteuning? Gebruik voor je argumentatie ook het beroepsprofiel verpleegkundige.

Zelfmanagement model van de NPCF en het CBO

Bron: NPCF en het CBO

Tips

  • eduScrum.
  • Presentaties theorieën zelfmanagement.
  • Discussie aan de hand van de stelling ('Lagerhuis debat').
  • Bronvermelding (pdf)

Opdracht 5: Kwaliteit van leven in de ouderenzorg

Ouderen aan het woord over wat voor hen kwaliteit van leven is: "Met begeleiding voel ik me veiliger" (Cliëntenraad, LSR & LOC, 2016). Bekijk het filmpje:

https://www.youtube.com/watch?v=NDKYuvKACzQ

Bron: Cliëntenraad, LSR & LOC

  • Wat betekent kwaliteit van leven voor jou? Maak een lijstje met vijf zaken die jij belangrijk vindt en vergelijk deze eens met anderen.
  • Er zijn meerdere definities/omschrijvingen van wat kwaliteit van leven is. Welke spreekt jou het meest aan en waarom?
  • Wat wordt in jouw (toekomstige) zorginstelling gedaan aan kwaliteit van leven en hoe wordt dit gemeten?
  • Er zijn meerdere meetinstrumenten om kwaliteit van leven te meten. Kies een meetinstrument en neem deze af bij een oudere. Dit kan b.v. je opa, oma of buurvrouw zijn. Bespreek je bevindingen met medestudenten/collega’s.
  • Wat betekenen de resultaten voor jou wanneer deze oudere is/zou zijn opgenomen in jouw instelling? Wat zou moeten worden opgenomen in het zorgleefplan en onder welk domein zou dit komen te staan?

Tips

  • eduScrum.
  • Persoonlijke kwaliteit van leven bespreken.
  • Bespreken op basis waarvan gekozen is voor een meetinstrument. Vergelijking van de bevindingen.
  • Bronvermelding (pdf)

Deel deze pagina Facebook Twitter LinkedIn E-mail

Sluit pop-up

Jacqqueline, woonbegeleider

'Wij hebben steeds proberen te kijken door de ogen van de bewoners: Voelt iemand zich hier veilig, voelt iemand zich hier thuis, is het gezellig?'

https://www.youtube.com/watch?v=CxxoNIsGHZs

Sluit pop-up

Mevrouw Keessen

'Eigen regie…dat was toch eigenlijk al zo? De huishoudelijke hulp vraagt als ze komt toch: “Wat wilt u dat er gedaan wordt?” Alleen mensen die heel erg ziek, oud of dementerend zijn, die hebben de kracht daar niet meer toe. Zelfs als ze willen.'

https://www.youtube.com/watch?v=ZoSBEgkUyBY