Zorgstandaard Dementie 2026: samen werken aan leven met dementie

De Zorgstandaard Dementie 2026 is op vrijdag 19 juni formeel ingediend bij het Zorginstituut en vervangt de eerdere versie uit 2020. Enkele dagen daarvoor had Tamara van Ark, onafhankelijk voorzitter van de Zorgstandaard Dementie, de conceptversie al aangeboden aan minister Mirjam Sterk van VWS.

Dagelijks leven met dementie

De Zorgstandaard Dementie 2026 kijkt breder dan eerdere versies. Waar voorheen vooral de medische aspecten centraal stonden, richt de nieuwe standaard zich nadrukkelijk op het dagelijks leven van mensen met dementie en hun naasten. Persoonlijke wensen, relaties, sociale netwerken en deelname aan de samenleving krijgen een prominente plek.

De standaard beschrijft wat nodig is om mensen tijdens het hele ziekteproces goed te ondersteunen: van de eerste signalen en de niet-pluisfase tot de laatste levensfase. Daarbij staan drie uitgangspunten centraal:

1. Mensen met dementie én hun naasten staan centraal
2. Persoons- en relatiegericht werken
3. Een inclusieve samenleving maakt het mogelijk dat mensen met dementie mee blijven doen

Ook is er meer aandacht voor verschillen tussen mensen. De Zorgstandaard is diversiteitssensitief en houdt rekening met uiteenlopende achtergronden en omstandigheden, zoals dementie op jonge leeftijd, een migratieachtergrond of laaggeletterdheid.

Zorgstandaard heeft pas waarde als deze wordt gebruikt

De geactualiseerde Zorgstandaard Dementie is ontwikkeld door meer dan 40 organisaties uit zorg, welzijn en het sociaal domein. Daarmee ligt er een breed gedragen kader voor goede ondersteuning. De volgende stap is ervoor zorgen dat professionals en netwerken er daadwerkelijk mee aan de slag gaan.

‘Je moet zo’n zorgstandaard niet op de plank laten liggen’, zegt Tara Koenders, programmaleider Implementatie Zorgstandaard Dementie bij Vilans. ‘Mensen worden steeds ouder en daardoor neemt het aantal mensen met dementie toe. Tegelijkertijd blijven zij langer thuis wonen. Goede ondersteuning is daarom van groot maatschappelijk belang.’

In opdracht van Dementienetwerk Nederland werkt Vilans samen met Movisie aan de implementatie van de Zorgstandaard Dementie. Dat gebeurt als onderdeel van de Nationale Dementiestrategie.

Samen met de praktijk

Kenmerkend voor het programma is dat het start bij de vragen uit de praktijk. Via dementienetwerken, kennisvragen en bijeenkomsten halen de organisaties actief op waar professionals tegenaan lopen. ‘Wij bepalen niet vooraf wat de praktijk nodig heeft’, vertelt Tara. ‘We onderzoeken voortdurend welke vragen er leven en welke kennis daarbij helpt.’

De samenwerking brengt verschillende perspectieven samen. Vilans levert kennis vanuit kennisvragen, kennispleinen en thema’s zoals technologie. Dementienetwerk Nederland brengt signalen in vanuit de netwerkcoördinatoren. Movisie voegt expertise toe vanuit het sociaal domein. Nieuwe producten en activiteiten worden tussentijds getoetst bij professionals, zodat ze goed aansluiten bij de dagelijkse praktijk.

Dat levert soms verrassende inzichten op. Zo bleek er veel behoefte aan kennis over veranderend gedrag bij dementie. Een webinar over dit onderwerp trok maar liefst 540 deelnemers, aldus Tara. ‘Ook bleek dat er bij het thema dementie en diversiteit behoefte was aan heel praktische informatie, bijvoorbeeld over het financieren van tolken. Dus doken we in dit onderwerp en schreven een artikel hoe je dit regelt.’

Kennis vertalen naar toepassing

Vilans speelde ook een belangrijke rol bij de actualisatie van de Zorgstandaard Dementie. Verschillende collega’s leverden inhoudelijke bijdragen op thema’s als technologie, analyse van knelpunten en de verdere doorontwikkeling van de standaard.

Daarnaast ondersteunt Vilans dementienetwerken met maatwerktrajecten. Netwerken kunnen een adviseur inschakelen om aan de slag te gaan met specifieke thema’s uit de zorgstandaard, zoals netwerksamenwerking of implementatievraagstukken.

Volgens Tara vervult het programma daarmee een belangrijke brugfunctie. 'Als kennisorganisatie voor zorg en ondersteuning halen we vragen op uit de praktijk, vertalen we kennis naar toepasbare oplossingen en zorgen we dat ervaringen uit de uitvoering weer terugkomen in landelijke ontwikkelingen.’

Zichtbare impact

Dat de aanpak werkt, blijkt uit verschillende signalen. Een door Vilans ontwikkelde zelfscan helpt dementienetwerken inzicht te krijgen in hoeverre zij werken volgens de aanbevelingen uit de Zorgstandaard Dementie. De scan wordt steeds vaker gebruikt en laat zien dat netwerken vooruitgang boeken op verschillende onderdelen.

Ook groeit de rol van de website Zorgstandaard Dementie als centrale plek waar kennis, praktijkvoorbeelden en hulpmiddelen samenkomen. Tara: ‘De best wel versnipperde en vaak wetenschappelijke kennis over dementie maken we daar praktisch toepasbaar voor de dementienetwerken. En natuurlijk verwijzen we actief door naar alle andere bestaande kennis die er al is over dementie, zo verwijzen we bijvoorbeeld door naar het kenniscentrum Jonge mensen met dementie.'

'Het helpt dat we onafhankelijk zijn. We brengen kennis uit onderzoek, beleid en praktijk samen en vertalen naar wat professionals nodig hebben om mensen met dementie goed te ondersteunen. Dat is de kracht van Vilans.'