Netwerk Nonna vernieuwt regionale samenwerkingsovereenkomst

Stevig regionaal verband

Netwerk Nonna bestaat uit 13 VVT-organisaties in de regio Nijmegen, verspreid over 8 gemeenten. Grote en kleine, publieke en particuliere zorgorganisaties én het zorgkantoor maken deel uit van het netwerk. In de afgelopen jaren groeide de samenwerking uit tot een stevig regionaal verband. Martine Heerkens, strategisch netwerksecretaris van Nonna, was nauw betrokken bij deze ontwikkeling. Ze werkt deels voor ZZG Zorggroep, een van de Nonna-partijen, en deels voor het collectief.

‘We lopen al lange tijd met elkaar op’, vertelt Martine. ‘In 2018 zijn we begonnen met kwaliteitsmiddelen van het zorgkantoor. De samenwerking is ontstaan vanuit het besef dat de opgaven rond vergrijzing en personele schaarste de schaal van individuele organisaties overstijgen en vragen om een gezamenlijke aanpak. Eerst werd de kar vooral getrokken door WZW, de regionale Werkgeversvereniging Zorg en Welzijn. Op een gegeven moment hebben bestuurders van ouderenzorgorganisaties gezegd: we willen het opzetten van zo’n gezamenlijke aanpak naar ons toetrekken. We willen meer eigenaarschap en regie. Dat is het begin van Nonna geweest.’

Inzetten op onderlinge samenwerking

Daarna volgde stap voor stap verdere professionalisering. ‘In 2021 is programmaleider Yvonne Beckers aangesteld’, vervolgt Martine. ‘We doen samen het regionaal programmamanagement. Netwerkvorming is soms best taaie materie. Het is goed dat je dan samen kunt sparren en het proces op gang kunt houden. We houden bestuurders steeds een spiegel voor: is dat wat jullie willen, is dit waar we samen heengaan? Zo houden we de scherpte erin.’

Yvonne stelde eerst een programmateam samen. ‘Het team betreft ongeveer 2 fte in totaal, maar daarmee vormen we wel een heel diverse groep met verschillende expertises: programmaleiding, communicatie, transitie-advies, strategisch advies en backoffice. Vervolgens hebben we heel bewust ingezet op de onderlinge relatie, op bestuurlijk en tactisch niveau. Bestuurders leerden elkaar echt kennen en bespraken de wensen voor de netwerksamenwerking. Dat bestuurlijk netwerk kwam eens per zes weken bij elkaar. Ook hebben we geïnvesteerd in jaarlijkse heidagen. Daar plukken we nu de vruchten van.’

Co-creatie met het zorgkantoor

Ook het zorgkantoor schoof vanaf het begin aan. ‘VGZ zat vanaf de start aan tafel. We zien nu, naarmate de tijd vordert, dat dat ons dichter bij elkaar heeft gebracht. Inmiddels is echt sprake van co-creatie. We lopen samen op in regioplannen en grotere opgaven. Wat daarbij helpt, is dat het zorgkantoor zich explicieter positioneert in regionale vraagstukken en systeemdoorbraken. Waar voorheen soms meer werd gefaciliteerd, zien we nu dat het zorgkantoor op dossiers ook inhoudelijk richting geeft, zoals bij de deelname aan centraal wachtlijstbeheer. Duidelijke standpunten helpen om gezamenlijk te bouwen aan een duurzame regionale infrastructuur.’

Van ambitie naar nieuwe vragen

De thema’s waar Nonna zich mee bezig houdt zijn 'Goed wonen', 'Slim samen' en 'Fijn werken'. ‘Daarbij kijken we voortdurend: waar zit energie? Wat doe je in netwerkverband en wat niet? Zijn we sec van transformatie- of ook van optimalisatie-opgaven? Vaak zit energie op pragmatische zaken. Die moet je samen oppakken om uiteindelijk ook grotere opgaven gezamenlijk aan te kunnen.’

Toekomstbestendige afspraken

Gaandeweg ontstond de vraag of de bestaande samenwerkingsafspraken nog toekomstbestendig waren. ‘Een samenwerkingsovereenkomst fungeert als vangnet: je hoopt hem niet nodig te hebben, omdat je in de basis opereert vanuit consensus. Tegelijkertijd is het essentieel dat die basis op orde is. In ons geval bleek de bestaande overeenkomst niet conform de eisen van Autoriteit Consument en Markt te zijn geformuleerd. Ook de besluitvormingsafspraken sloten niet meer aan bij de ontwikkeling en volwassenheid van het netwerk. Alles doen op basis van unanimiteit was niet meer passend. Daarnaast ontstonden nieuwe vragen. Niet iedereen doet overal aan mee en dat heeft consequenties. Als je samen een product ontwikkelt: van wie is dat dan? Wie heeft zeggenschap? Dat vroeg om meer scherpte.’

Anderhalf jaar zoeken

Wat begon als het aanscherpen van afspraken, bleek een langdurig proces. ‘We dachten: we maken de overeenkomst concreter. Maar dat werd toch weer een dans. Anderhalf jaar zijn we bezig geweest. Waar zet je op in? Wie heeft zeggenschap? Welke juridische vorm past daarbij? We vroegen een jurist om een voorstel te maken en toen stond alles erin. Maar toen was de vraag: hoe houdbaar is dit als er iets verschuift? Netwerkontwikkeling blijft flexibel. Daarom kwamen we tot een belangrijke les: ga bij een samenwerkingsovereenkomst voor robuustheid en eenvoud.’

Nonna leerde nog een les. De zoektocht naar een juridische structuur zorgde voor vertraging. ‘We hebben behoorlijk ingezoomd op juridische governancevormen en dat stak een stok tussen de spaken. Eerst dachten we bijvoorbeeld aan een coöperatie. Maar dat vraagt veel van bestuurders en organisaties.  Al met al heeft juridiseren niet geholpen. Het leidde af van de inhoud. Waar het over moet gaan is: wat hebben we samen te doen én te regelen? Dat kan je voor het grootste deel kwijt in een samenwerkingsovereenkomst.’

Recht aan diversiteit

Toch moesten er afspraken komen, zeker in een netwerk waar organisaties enorm verschillen in omvang. ‘In het Nonna-netwerk zitten organisaties met 1000 cliënten, maar ook organisaties met 24 cliënten. Dat maakt de zoektocht ingewikkeld: hoe houd je het netwerk bestuurbaar? Hoe houd je voortgang? En hoe zorg je dat iedereen wordt gezien? Het moet niet zo zijn dat grote partijen met een veto alles kunnen blokkeren, maar ook niet dat kleine organisaties de grote kunnen gijzelen. We hebben daarom gekozen voor een gewogen stemverdeling op basis van Wlz-omzet. Deze verdeling geldt ook voor de kosten. Zo proberen we recht te doen aan de diversiteit binnen het netwerk.’

Ook deelname aan projecten werd flexibeler ingericht. ‘Als organisaties later willen instappen bij een project, kan dat. Dan betaal je een instapfee naar rato. Op die manier kun je beginnen met partijen die energie voelen, zonder dat je iedereen vanaf dag één hoeft mee te nemen.’

Werk aan vertrouwen

De nieuwe samenwerkingsovereenkomst is inmiddels bijna klaar. Martine benadrukt dat die uiteindelijk maar een klein deel van het verhaal vormt. ‘Een samenwerkingsovereenkomst is fijn om op terug te vallen. Als het nodig is, hebben we heldere afspraken. Maar tot nu toe komen we er steeds uit zonder formele stemming. Het gaat uiteindelijk vooral om relaties tussen bestuurders, organisaties en projecten. Mijn advies is dan ook: stel alleen basisafspraken vast. Werk aan vertrouwen. Zorg dat je helder hebt wat je samen wilt bereiken. Anders gaat alle energie naar het proces, terwijl het juist over de inhoud moet gaan.’

‘Als voorzitter van het dagelijks bestuur en algemeen bestuur van Nonna herken ik de beschreven zoektocht naar balans tussen slagkracht, gelijkwaardigheid en ruimte voor diversiteit. Wat ik waardevol vind aan de ontwikkeling van Nonna is dat er niet alleen aandacht is voor structuur en afspraken, maar juist ook voor de onderlinge relaties. De vernieuwde samenwerkingsovereenkomst geeft vertrouwen dat we als netwerk in staat zijn om de volgende stap te zetten: niet vanuit institutionele belangen, maar vanuit de gezamenlijke ambitie om ouderen in onze regio een goede plek te bieden om te wonen, zorg te ontvangen, betekenisvolle relaties te onderhouden en onderdeel te blijven van de samenleving.

Het verhaal van Netwerk Nonna laat mooi zien hoe regionale samenwerking zich ontwikkelt van een gezamenlijke ambitie naar een volwassen netwerk waarin verantwoordelijkheden, zeggenschap en besluitvorming steeds opnieuw tegen het licht worden gehouden. De lessen uit dit traject zijn wat mij betreft breed toepasbaar: houd afspraken eenvoudig, wees helder over verwachtingen en investeer vooral in vertrouwen. Want duurzame samenwerking ontstaat niet aan de vergadertafel alleen, maar in de bereidheid om samen verantwoordelijkheid te dragen voor een toekomstbestendige ouderenzorg. Een samenwerkingsovereenkomst biedt houvast, maar de werkelijke kracht zit in het vermogen om elkaar te vinden rondom een gedeelde opgave, verschillen te respecteren en samen keuzes te maken die bijdragen aan het grotere geheel. Uiteindelijk zijn het de mensen die het verschil maken.’