Kennisbundel Ernstig meervoudige beperking

Vilans

Moeilijk verstaanbaar gedrag (MVG)

In de zorg kan je te maken krijgen met gedrag van mensen met EMB dat je niet goed begrijpt of moeilijk vindt om mee om te gaan. Het gedrag observeren en analyseren is essentieel om te achterhalen wat de oorzaak is van het gedrag, zodat je vervolgens op de juiste manier kan reageren.

Moeilijk verstaanbaar gedrag

Moeilijk verstaanbaar gedrag (MVG) is gedrag dat we niet meteen begrijpen. Het gedrag is bijvoorbeeld onverwacht of past in jouw ogen niet in de context. Soms kunnen mensen agressief zijn naar anderen of naar zichzelf. Met dit gedrag wil iemand vaak vertellen dat iets niet klopt, dat ze iets anders willen of dat hun leven niet verloopt zoals zij het willen. Cliënten die dit gedrag vertonen vinden soms niet de juiste woorden of durven zich niet uit te spreken. MVG is dan ook te zien als een vorm van communicatie van de cliënt.

Moeilijk verstaanbaar gedrag kan veel oorzaken hebben. Deze zijn niet altijd even zichtbaar en/of beïnvloeden elkaar sterk. Vaak is er niet één oorzaak aan te wijzen. Gedrag wordt sterk beïnvloed door reacties uit de omgeving op dat gedrag. Als professional is het belangrijk dat je het gedrag van je cliënt niet ziet als ‘een probleem’, maar als een signaal dat iets niet goed gaat. MVG is vrijwel altijd een uiting van een onderliggende vraag, wens of emotie. Ga dan ook op onderzoek uit naar de achtergrond van dit gedrag en baseer daar je oplossing op, wanneer je enkel op beheersing van het gedrag focust worden de problemen waarschijnlijk alleen maar groter.

  • Begeleiders spelen vaak ook een rol in het moeilijk verstaanbaar gedrag van een cliënt. In deze blog en in zijn boek ‘door stil te staan kom je verder’ betoogt Geert Bettinger dat het dan ook belangrijk is naar je eigen rol te kijken wanneer je op zoek gaat naar de oorzaken van MVG: Cliënt met moeilijk verstaanbaar gedrag.
  • Moeilijk verstaanbaar gedrag hangt vaak samen met de woon-, werk- en leefomstandigheden van de cliënt. Bij het beoordelen van de leefomstandigheden zijn er verschillende punten om op te letten: Gedrag veranderen.
  • Op het kennisplein gehandicaptensector vind je een definitie overzicht van probleemgedrag: Gedrag en gedragsproblemen.
  • Het behandelprogramma Grip op Agressie is speciaal geschreven voor mensen met een LVB en ernstig agressief gedrag. In dit behandelprogramma wordt ingegaan op het herkennen van gevoelens en gedachten en het omgaan met boosheid en agressie: Grip op agressie.

Oorzaken moeilijk verstaanbaar gedrag

MVG kan grote gevolgen hebben voor de ontwikkeling en kwaliteit van leven van de persoon met EMB. Helaas kan het soms lijken alsof bepaald moeilijk verstaanbaar gedrag bij iemand ‘hoort’, omdat hij dat gedrag zo vaak laat zien. Als professional is het belangrijk om altijd uit te blijven zoeken waarom iemand dat gedrag laat zien en wat een goed antwoord is op dit MVG.

Mensen met EMB geven met MVG aan dat er sprake kan zijn van een ander probleem dat zij op dat moment niet op een andere manier kenbaar kunnen maken. MVG kan verschillende oorzaken hebben. Zo kan het veroorzaakt worden door:

  • Communicatieproblemen, zoals niet begrepen worden of anderen niet begrijpen;
  • De omgeving, zoals hoeveelheid prikkels, geluid, de ruimte, of omgang met bepaalde personen;
  • Lichamelijk ongemak, zoals pijn, lichamelijke beperkingen, slikproblemen of bijwerkingen van medicatie;
  • De gemoedstoestand, zoals het ervaren van angst of stress.

Waardoor wordt probleemgedrag nu eigenlijk veroorzaakt: Wat is probleemgedrag of onbegrepen gedrag?

Interventies bij moeilijk verstaanbaar gedrag

Wanneer iemand MVG vertoont, is het belangrijk om goed uit te zoeken wat de oorzaak is van dit gedrag, zodat een passende interventie kan worden ingezet.

Psychofarmaca zijn bedoeld om psychische stoornissen te behandelen, maar worden ook vaak gegeven aan mensen met een verstandelijke beperking die MVG vertonen. Uit onderzoek blijkt dat een derde van de mensen met een verstandelijke beperking met antipsychotica kan stoppen zonder dat dit leidt tot problemen. Het is dus belangrijk om eerst kritisch te kijken naar alle mogelijke oorzaken en oplossingen voordat er medicatie ingezet wordt.

Als professional geef je een stem aan mensen met EMB, mensen die vaak moeite hebben met communiceren en niet zomaar aan kunnen geven waarom ze bepaald gedrag laten zien. Het is daarom belangrijk om de persoon met EMB goed te observeren wanneer er sprake is van moeilijk verstaanbaar gedrag. Dit kan met behulp van observatielijsten. De observaties bespreekt de professional met naasten en andere professionals om zo te onderzoeken wat precies het probleem is en welke doelen gesteld kunnen worden. Hierna kunnen verschillende interventies ingezet worden, passend bij het doel. Wanneer iemand teruggetrokken gedrag laat zien en zich lijkt te vervelen, kan de persoon met EMB een tijd lang meer geactiveerd worden om te kijken of het gedrag hierdoor verandert.

Hieronder vind je opdrachten waarmee je dieper in kan gaan op moeilijk verstaanbaar gedrag van mensen met EMB. We zijn benieuwd naar je ervaringen met de opdrachten. We horen graag wat je ermee gedaan hebt.

Je kunt foto's, verhalen en filmpjes naar ons opsturen. Op deze plek in de kennisbundel gaan we de mogelijkheid bieden om je ervaringen te delen met andere docenten.

Via onderstaande knop kun je contact met ons opnemen.

Stuur je eigen materiaal in >

Opdracht 1: Casussen moeilijk verstaanbaar gedrag

Online staan op Kennisplein Gehandicaptensector casussen over mensen met EMB en moeilijk verstaanbaar gedrag: Support voor Siem en Het verhaal Anja. In de casussen worden verschillende werkwijzen gebruikt om om te gaan met het moeilijk verstaanbaar gedrag. Vergelijk de twee casussen met elkaar. Bespreek hierna: Hoe zou de situatie voor de cliënt zelf zijn? Hoe sluit je aan bij wat de cliënt wil? Wat valt je op aan de beslissingen die de begeleiding maakt? Welke werkwijze zou jij het liefst gebruiken? Hoe worden de naasten betrokken in beide casussen?

Verdiepend:

Ga na welk beleid jouw organisatie heeft op het gebied van omgaan met moeilijk verstaanbaar gedrag en het toepassen van psychofarmaca (in het kader van vrijheidsbeperkende maatregelen). Beschrijf wat je vindt van dit beleid.

Opdracht 2: Gedragsobservatie

Individuele opdracht: Observeer het gedrag van een cliënt met EMB die moeilijk verstaanbaar gedrag laat zien. Beschrijf het gedrag dat de cliënt vertoont en hoe de betrokken professionals hiermee omgaan. Gebruik hiervoor het liefst een observatielijst, zoals de gedragsobservatielijst.

Groepsopdracht: Bespreek de ingevulde observatielijsten in een kleine groep: Hoe was het om de observatielijst in te vullen? Wat is er geobserveerd?

Verdiepend:

Ga verder in op elke observatielijst:

  • Zijn er prikkels in de omgeving die de kans op het voordoen van MVG bij deze cliënt beïnvloeden?
  • Zijn er lichamelijke factoren of andere factoren die de kans op het voordoen van MVG bij deze cliënt vergroten?
  • Wat wil de cliënt duidelijk maken met zijn/haar gedrag?
  • Wat zijn de verschillen en overeenkomsten in de benadering van de professionals naar de cliënt toe?
  • Wat werkte goed in de benadering? Wat werkte niet? Wat zou jij anders doen?
  • Wat heb je geleerd van deze observatie? Wat vond je lastig?

Opdracht 3: E-learning ‘Gentle Teaching’

Deze Free Learning richt zich op ‘Gentle Teaching’. Aan de hand van 20 vragen kun je jezelf basiskennis bijbrengen over Gentle Teaching en hoe je dat kunt inzetten MVG bij jouw cliënten te voorkomen. Deze e-learning is niet specifiek gericht op mensen met EMB, maar de opgedane kennis is hier wel op toe te passen.

Opdracht 4: Tips voor professionals (Verdiepend)

Bekijk een of meerdere filmpjes over moeilijk verstaanbaar gedrag van mensen met EMB. Hieronder zie je een filmpje van de RUG waarin Petra Poppes vertelt over EMB en MVG.

 

Andere filmpjes:

Bespreek de volgende vragen:

  • Welke aandachtspunten worden gegeven over het omgaan met moeilijk verstaanbaar gedrag bij mensen met EMB?
  • Welke van deze aandachtspunten kun je toepassen bij jouw cliënten?
  • Hoe kun je ervoor zorgen dat je collega’s deze aandachtspunten ook gaan toepassen?
  • Welke andere tips hebben collega’s nog voor jou met betrekking tot het voorkomen en omgaan met MVG?

Deel deze pagina Facebook Twitter LinkedIn E-mail