Kennisbundel Ernstig meervoudige beperking

Vilans

Ondersteuning bieden

Mensen met EMB hebben complexe ondersteuningsvragen. Om goede zorg en ondersteuning te bieden, is het van belang niet alleen te vertrouwen op ervaring. Het is ook belangrijk om methodisch in multidisciplinaire afstemming te werken vanuit een goede kennisbasis.

Kernpunten voor goede zorg

Door de Inspectie voor de Gezondheidszorg heeft gekeken naar de zorg aan mensen met EMB en heeft zeven kernpunten voor goede zorg aan mensen met EMB beschreven. Uit het onderzoek van de inspectie bleek dat alle instellingen bepaalde methodieken aanhouden voor de zorg aan mensen met EMB. Het is bij het werken met methodieken belangrijk om geleerde kennis over de methodiek om te kunnen zetten in vaardigheden. Zo is de methode terug te zien in de dagelijkse praktijk. De inspectie heeft dit benoemd in kernpunt vier ‘Professionals hebben voldoende actuele kennis en vaardigheden voor de zorg aan mensen met EMB’.

Kernpunt 4: Cliënten mogen rekenen op professionals met voldoende actuele kennis en vaardigheden voor de zorg aan mensen met een ernstige meervoudige beperking. Professionals beschikken over actuele kennis en vaardigheden om zorg te kunnen verlenen aan cliënten met een ernstige meervoudige beperking.

Bij kernpunt drie ‘Professionals werken op een methodische wijze en multidisciplinair’ gaat het vooral om het op één lijn zitten als multidisciplinair team en het werken volgens bepaalde stappen. Je werkt als team samen en zoekt naar mogelijke oorzaken en betekenissen van gedrag. Hierbij werk je ook samen met naasten, zodat je kunt samenwerken en elkaar kunt aanvullen. En er gebruik gemaakt wordt van hun ervaringsdeskundigheid.

  • Artikel gepubliceerd in juni 2017 op Klik over Onderzoek inspectie: zorg aan mensen met EMB kan beter. Hierin worden de 7 kernpunten voor goede zorg voor mensen met EMB beschreven. Ook kun je doorklikken naar het volledige rapport van de Inspectie voor de Gezondheidszorg.

Ondersteuningsmethodieken

Bepaalde ondersteuningsmethodieken worden veel toegepast bij mensen met EMB, zoals de methode Perspectief (dit heette vroeger Vlaskamp), LACCS, basale stimulatie, haptotherapie, ‘ervaar het maar’, sensorische informatieverwerking (SI) en de methode Timmers-Huigens. Over de verschillende methodieken is veel informatie te vinden op het internet. De methodieken richten zich veelal op het contact maken met de persoon met EMB en het aansluiten bij zijn belevingswereld en ondersteuningsbehoeften. De manier waarop de methode specifiek gebruikt wordt, verschilt vaak per instelling.

Ondersteuning bij motoriek

Er zijn ook methodieken die zich speciaal richten op de motoriek. Zo is er bijvoorbeeld de kinderneurorevalidatie, de MOVE (Mobility Opportunities Via Education) methode en de Sherborne methode. Ook hierover is veel te vinden op het internet. De methodieken richten zich veelal op het leren vertrouwen op het eigen lichaam en het aangaan van een relatie met de omgeving. Bij motorische problemen vormen hulpmiddelen vaak een belangrijk onderdeel van de ondersteuning.

Ondersteuning bij seksualiteit

Mensen met EMB hebben vaak ook begeleiding nodig bij de ontwikkeling en het uiten van hun seksualiteit. Professionals en naasten kunnen dit een ongemakkelijk gespreksonderwerp vinden. Het is daarom extra belangrijk dat professionals hier open over kunnen praten met collega’s en naasten. Om de seksuele ontwikkeling van de persoon met EMB zo goed mogelijk te laten verlopen, is het belangrijk dat vraagstukken rondom de seksuele ontwikkeling interdisciplinair en met de naasten worden besproken en geëvalueerd.

  • Op de website Seksualiteit EMB is veel informatie te vinden over seksualiteit bij mensen met EMB
  • Het boek ‘Pubers laten van zich horen’ van Amerpoort gaat over jongeren met EMB. Het onderwerp seksualiteit komt in de verschillende hoofdstukken naar voren. In het boek worden ook casussen uitgebreid beschreven.

Ondersteuning bij communicatie

De communicatie van mensen met EMB is meestal heel subtiel en daarom zijn naasten en professionals een belangrijke schakel in het kenbaar maken van hun wensen en behoeften. De professional moet goed kijken naar de persoon met EMB. Hoe alert is de persoon? Wat wil de persoon duidelijk maken? Welke gezichtsuitdrukking heeft iemand en welke geluiden maakt hij? Belangrijke signalen worden anders snel gemist. Mensen met EMB communiceren vaak met lichaamstaal en geluiden. Gezichtsuitdrukkingen en lichamelijke reacties geven aan wat iemand met EMB voelt en wil. Er zijn verschillende communicatiemethoden die specifiek gericht zijn op mensen met EMB. Een hiervan is het COCP-programma. Dit staat voor Communicatieve Ontwikkeling van niet of nauwelijks sprekende kinderen of volwassenen en hun Communicatiepartners. Het is in 2016 door Vilans erkend als effectieve interventie. Over deze en andere communicatiemethoden is veel te vinden op internet. Video-opnames kunnen helpen om de communicatie in beeld te krijgen.

  • Op de website communicatiemethoden EMB is veel informatie te vinden over verschillende communicatiemethoden gericht op mensen met EMB.
  • In de brochure Eigen invloed ervaren van Landelijk KennisNetwerk Gehandicaptenzorg (LKNG) is bij hoofdstuk 5 ‘Middelen’ ook meer informatie te vinden over verschillende methodieken
  • Op de website van COCP is alle informatie over het COCP-programma te vinden
  • Op de website van BOSK staan bij de onderwerpen behorende bij het hoofdstuk Communicatie en opvoeding allemaal tips verzameld per onderwerp

Ondersteuning bij verlies en rouw

Ieder mens krijgt te maken met verlies en rouw. Iemand met EMB kan dit bijvoorbeeld ervaren door het overlijden van een dierbare, verhuizingen, wisselingen op de groep of het verlies van structuur. Verlies en rouw kan veel invloed hebben op het psychisch en lichamelijke welbevinden. Mensen met EMB kunnen bij verlies en rouw bijvoorbeeld ander gedrag vertonen. Zo kan moeilijk verstaanbaar gedrag het gevolg zijn van rouw en verlies. Het is belangrijk om alert te zijn op (kleine) veranderingen in het gedrag die kunnen duiden op verlies en rouw, zodat aandacht besteed kan worden aan rouwverwerking.

Niet alleen cliënten, maar ook naasten kunnen baat hebben bij rouwbegeleiding. Naasten hebben te maken met ‘levend verlies’. Dit is het verwerken en accepteren van de huidige situatie, waarbij ze om moeten leren gaan met gemiste mijlpalen. Dit kan gezien worden als steeds terugkerende rouw. Je kunt hierover in gesprek gaan met naastbetrokkenen of hen aanraden om hier met anderen over te praten.

Bronnen:

  • Op Kennisplein gehandicaptensector is informatie te vinden, maar ook artikelen, boeken en films over rouw en mensen met een verstandelijke beperking
  • De Rouwkubus is een hulpmiddel bij het praten over rouw en verlies. Hiermee kan je samen ontdekken wat iemand nodig heeft. De Rouwkubus kan ook worden gebruikt om te reflecteren op hoe jij zelf als professional omgaat met rouw en verlies
  • Op de website van BOSK staat meer informatie over levend verlies

Hieronder vind je opdrachten waarmee je dieper in kan gaan op het ondersteunen van mensen met EMB op verschillende gebieden. We zijn benieuwd naar je ervaringen met de opdrachten. We horen graag wat je ermee gedaan hebt.

Je kunt foto's, verhalen en filmpjes naar ons opsturen. Op deze plek in de kennisbundel gaan we de mogelijkheid bieden om je ervaringen te delen met andere docenten.

Via onderstaande knop kun je contact met ons opnemen.

Stuur je eigen materiaal in >

Opdracht 1: Filmpjes ondersteuning en communicatie

Er zijn verschillende filmpjes te vinden over ondersteuningsmethodieken en communicatie bij mensen met EMB. Een filmpje van ’s Heeren Loo over de methode Perspectief (Vlaskamp).

 

Aan de hand van een filmpje kan je met medestudenten of collega's de gebruikte methodiek evalueren.

Andere filmpjes:

Verdiepend:

Hoe zorg jij ervoor dat je de cliënt begrijpt?

  • Welke methodieken worden er op jouw werk gebruikt?
  • Zou jij de gebruikte methodiek of communicatievorm die je gezien hebt in de filmpjes zelf ook willen toepassen op het werk? Onderbouw je antwoord.
  • Bespreek ook wat het inzetten van deze methode betekent voor de cliënt en wat jouw rol daarbij zou zijn.

Opdracht 2: Bespreken casuïstiek seksualiteit

Kies een casus van de casussen die staan op de website Seksualiteit EMB. Let op: in sommige casussen wordt een lastige situatie en de gekozen oplossing beschreven, bij anderen alleen de lastige situatie. Bespreek vragen als:

  • Hoe zou jij deze situatie aanpakken?
  • Wat vind je van de beslissingen die de begeleiding heeft gemaakt?
  • Waarom denk je dat de oplossing werkt?

Verdiepend:

Bespreek aan de hand van casussen lastige situaties uit de eigen praktijk. Bespreek daarbij:

  • Wat is er aan de hand? Waardoor wordt de lastige situatie veroorzaakt? Voor wie is het lastig?
  • Hoe heb je het aangepakt?
  • Wat zijn de do’s en don’ts bij deze situatie?

Opdracht 3: Stellingenspel Seksualiteit en EMB

Op het Kennisplein Gehandicaptensector zijn de spelregels en spelmaterialen te vinden van het stellingenspel Seksualiteit en EMB. Kies een spelvorm uit en speel het stellingenspel met elkaar.

Verdiepend:

Waarin verschilt het begeleiden van de seksuele ontwikkeling van mensen met EMB bij het begeleiden van de seksuele ontwikkeling van mensen met een licht verstandelijke beperking? Geef voorbeelden.

Opdracht 4: Dilemma’s LACCS

Lees de casussen over Bauke en Julia. Deze zijn ook te vinden op Platform EMG bij het artikel over LACCS: 5 gebieden voor een goed leven voor EMB.

Probeer de vijf LACCS-gebieden in te vullen voor de cliënten uit de casussen (lichamelijk welzijn, alertheid, contact, communicatie en stimulerende tijdsbesteding). Bespreek met elkaar: Met welke dilemma’s heb je te maken in beide casussen? Hoe zou dit opgelost kunnen worden?

Verdiepend:

Je hebt gekeken naar de LACCS-gebieden. Onderzoek wat de LACCS-visie is. Bespreek in groepen: kun jij je daar in vinden? Hoe kunnen professionals bijdragen aan een betekenisvol en kwalitatief goed leven voor cliënten met EMB? Hoe kunnen de naasten van de cliënten hierbij betrokken worden?

Opdracht 5: Bespreken casuïstiek ondersteuning

In hoofdstuk 3.6 van het informatiepakket ‘Werken met ernstig meervoudig beperkten’ staan voorbeelden van de begeleiding van mensen met EMB. Bij de situaties staan ook vragen. Lees de situatie en beantwoord eerst zelf de vragen zonder de schuingedrukte tekst te lezen. Vergelijk daarna jouw antwoorden met de schuingedrukte tekst.

Je kunt ook het gesprek aangaan n.a.v. een praatkaart van Ik doe mee. Bijvoorbeeld praatkaart 3 met Carlijn. Leef je bij de praatkaart in in elke rol: Wat ervaart de cliënt? Wat ervaart de naaste? Wat ervaart de begeleider?

Verdiepend:

Bespreek plenair:

  • Ben je het eens met het antwoord dat bij de situaties beschreven staat?
  • Wat zou jij anders doen en waarom?
  • Als je vanuit een bepaalde methodiek zou werken, zou dat invloed hebben op je antwoord

Opdracht 6: Vergelijk ondersteuningsmethodieken (verdiepend)

Vorm groepjes van maximaal vier mensen. Elk groepje zoekt twee ondersteuningsmethodieken die gebruikt worden bij mensen met EMB. Zij verdiepen zich in deze methodieken en brengen in kaart op welke theorie de methodiek gebaseerd is en wat de werkende principes zijn. Vervolgens vergelijken zij beide methodieken met elkaar. Geef in de vergelijking aan waar de verschillen en overeenkomsten zijn en onderbouw welke methodiek je het meeste aanspreekt.

Opdracht 7: Rouw en verlies

Stel in de beroepspraktijk vragen over verlies en rouw bij cliënten met EMB en/of naasten. Hoe uit verlies en rouw zich bij de cliënt? Hoe helpen professionals de cliënt om te gaan met verlies en rouw? Zijn professionals zich bewust van ‘levend verlies’ bij naasten? Hoe ondersteunen ze naasten hierbij?

Geef aan anderen uitleg over:

  • Rouw en verlies bij mensen met EMB.
  • Rouw en (levend) verlies bij naasten.
  • Wat dit betekent voor de ondersteuning die ze nodig hebben.

Verdiepend

Beantwoord de volgende vragen: Hoe signaleer je in de praktijk rouw en verlies bij cliënten met EMB? Hoe kan je er voor zorgen dat je in de beroepspraktijk oog hebt voor rouw en verlies bij cliënten met EMB? En wat zijn volgens jou de belangrijkste aandachtspunten bij rouwbegeleiding?

Deel deze pagina Facebook Twitter LinkedIn E-mail