Wijkverpleegkundige nieuwe stijl

Vilans

Aandacht voor preventie maakt verschil

Gezondheid bevorderen

'Ik zag ouderen mensen regelmatig eenzaam hun soepje of opgewarmde maaltijd eten. Door een eetgroepje te starten met vrijwilligers is eten mensen nu samen. Het is gezellig en er wordt gezonder gegeten'.

Preventie biedt de mogelijkheid om beperkingen, bijvoorbeeld vanwege een chronische ziekte, te verminderen. Maar ook voordat een ziekte manifest wordt kunnen verpleegkundigen mensen motiveren gezond te leven door bijv. samen doelen te formuleren die passen bij de belevingswereld. In dit deel gaan we in op hoe je aan het bevorderen van gezondheid en preventie kan werken.

Wetenschappelijke basis

'The call to the nurse is not only for the bedside care of the sick, but to help in seeking out the deep-lying basic causes of illness and misery, that in the future there may be less sickness to nurse and to cure' (Wald, 1915:65).

Zoals Wald aangeeft, draait de taak van de wijkverpleegkundige niet alleen om het verzorgen van zieken, maar ook om het voorkomen van ziekte en het bevorderen van gezond gedrag. Wald wordt gezien als één van de eerste wijkverpleegkundigen die zich niet alleen richt op individuen maar ook oog heeft voor de gemeenschap en diens leefomgeving.
De focus op maatschappelijke gezondheid heeft vier kenmerken:

  1. De bevordering van gezondheid en de preventie van ziekte. 
  2. De bevordering van de gezondheid binnen een specifieke gemeenschap wat vraagt om aansluiting bij de specifieke kenmerken van een bepaalde wijk of gemeenschap. 
  3. De bevordering van de maatschappelijke gezondheid en de samenwerking tussen professionals die belangrijk zijn bij het bevorderen van de gezondheid van de gemeenschap. 
  4. De bevordering van het verantwoordelijkheidsgevoel van burgers voor hun eigen gezondheid door gebruik te maken van de opgedane kennis.

Elsbeth Zielman (Zielman, 2016) heeft in een verkennend onderzoek onder wijkverpleegkundigen een bijdrage geleverd aan het ontwikkelen van kennis over de wijkverpleging in het kader van de huidige transitie. In haar onderzoek naar de invloed van de organisatorische inbedding van wijkverpleegkundigen op het streven naar maatschappelijke gezondheid in de wijk doet ze dat op twee manieren:

  • Eerst verduidelijkt ze de preventieve focus van maatschappelijke gezondheid in zes focusgebieden (zie ook onderwerp 'zes aandachtsgebieden van preventie'). 
  • Daarnaast wordt vanuit de visie op maatschappelijke gezondheid het belang van samenwerking naar voren gebracht.

Bronvermeldingen (pdf)

Nieuwe kijk op gezondheid

Oude definitie

De World Health Organization (WHO) definieerde in 1948 gezondheid als 'een toestand van volledig, lichamelijk, psychisch en sociaal welbevinden'. In het beroepsprofiel van 1999 was die definitie een richtpunt voor de verpleegkundigen. Deze definitie is echter niet houdbaar, omdat hij simpelweg niet haalbaar is. Vrijwel de hele wereldbevolking zou dan ongezond zijn. De definitie doet geen recht aan het vermogen dat mensen hebben om op eigen kracht het hoofd te bieden aan uitdagingen op lichamelijk, emotioneel en sociaal gebied. Ook met een ziekte of beperking is het mogelijk een betekenisvol leven te leiden met voldoende welbevinden.

Nieuwe definitie

Machteld Huber, grondlegger van het Institute for Positive Health (IPH), heeft op basis van onderzoek een nieuwe benadering ontwikkeld: de positieve gezondheid. Zij beschrijft gezondheid als 'het vermogen zich aan te passen en een eigen regie te voeren, in het licht van de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven'.
Positieve gezondheid staat voor een brede kijk op gezondheid en welbevinden. Het Louis Bolk instituut, onafhankelijk kennisinstituut ter bevordering van duurzame landbouw, voeding en gezondheid, zegt hierover op haar website: 'Hierin wordt gezondheid niet meer als een statische conditie beschouwd, maar als het dynamische vermogen van mensen om zich met veerkracht aan te passen en zelf regie te voeren over hun welbevinden. Dit vermogen wordt door patiënten heel relevant gevonden, blijkt uit onderzoek van Huber en Van Vliet'. Voor meer informatie hierover zie de website ipositivehealth.

Door de focus te verschuiven en 'gezondheid' meer aandacht te geven, moeten beleidsmakers, politici én zorgverleners anders gaan denken over invulling en preventie van de zorg. Dit leidt daarom ook tot een nieuwe kijk op preventie.

Nieuwe kijk op preventie

Preventie, gezondheidsbevordering en wijkgericht werken zijn nieuwe kernelementen in het werk van de wijkverpleegkundige. Preventie en gezondheidsbevorderaar komen voort uit het beeld van positieve gezondheid. Het wijkgericht werken past bij plaatje van de wijkverpleegkundige omdat de wijkverpleegkundige de specifieke context van de wijk kent en daarop in kan spelen. De wijkverpleegkundige kan eenvoudig met mensen in gesprek gaan om te kijken om te kijken waar steun of extra aandacht voor nodig is.

De rol van gezondheidsbevorderaar komt prominenter naar voren, niet alleen op individueel niveau maar ook op gemeenschapsniveau. Het doel van preventie volgens de nieuwe kijk is ‘het voorkomen van ziekte en het beschermen en bevorderen van gezondheid’ (Kerstens 2015). We onderscheiden daarbij preventie gericht op de gemeenschap en preventie gericht op het individu. Op dit moment ligt de focus nog veel op het perspectief van ziekte en zorg op individueel niveau. De richting naar gezond en gedrag en mens en maatschappij is duidelijk alleen is de manier waarop dat bereikt moet worden soms nog zoeken.

Er zijn veel verschillende manieren van kijken naar preventie. Een voorbeeld van hoe het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) preventie benadert zie je onder het kopje tools.

Preventie model van het ministerie van VWS

Zes aandachtsgebieden voor preventie

Wij onderscheiden zes verschillende aandachtsgebieden bij preventie.
Op basis van drie verschillende vormen die opgesplitst worden in twee verschillende niveaus. 

Vormen van preventie

De zes aandachtsgebieden worden toegelicht en onder het kopje tools zijn tips, tools en voorbeelden te vinden.

Primaire preventie

Primaire preventie is gericht op het bevorderen van gezondheid en het voorkomen van ziekte door het inzetten van universele interventies.

Op individueel niveau

Primaire preventie op individueel niveau is gericht op gezonde mensen. Vaak gaat het om het afleren van een bepaalde leefstijl met ongezonde gewoontes die ervoor kunnen zorgen dat mensen het risico lopen over een bepaalde tijd ziek te worden.

'We weten niet wat er speelt bij de mensen die we niet zien. Sommigen willen geen zorg omdat ze bang zijn afhankelijk te worden. Anderen weten helemaal niet wat er allemaal mogelijk is. Veel informatie gaat tegenwoordig per computer, maar veel ouderen kunnen dat helemaal niet.'

De wijkverpleegkundige kan bijvoorbeeld bij een gezonde oudere op huisbezoek gaan met als enige indicatie de leeftijd. Een gezonde oudere kan bijvoorbeeld baat hebben bij advies over gezond eten, minder roken, alcoholgebruik, sociale contacten of de voordelen van bewegen. Een andere vorm van primaire preventie is het activerend huisbezoek bij specifieke doelgroepen, bijvoorbeeld bij allochtonen of bij mensen met lage gezondheidsvaardigheden.

Onder het tabblad tools vind je een beschrijving van het preventieve huisbezoek.

Op gemeenschapsniveau

Primaire preventie op het niveau van de wijk draait om het wegnemen van risico’s en het creëren van een inspirerende maar ook veilige woon- en leefomgeving om een gezonde levensstijl aan te nemen. Door bewoners in een wijk vaardigheden en kennis bij te brengen, maar ook door het beïnvloeden van de directe omgeving worden de bewoners in staat gesteld controle te houden over hun eigen gezondheid.

Het doel bij deze vorm van preventie is het terugdringen van gezondheidsrisico’s die het wonen in een wijk met zich meebrengt en positieve effecten te versterken. Het doel van primaire preventie is dat er een ondersteunende structuur wordt gecreëerd die mensen in staat stel of mensen aanspoort een gezonde levensstijl aan te nemen. Binnen deze structuur worden risicofactoren ingeperkt en bevorderende factoren versterkt. Deze factoren kunnen liggen op een breed terrein, zoals gezondheid, welzijn, wonen, veiligheid, schulden etc. Belangrijk hierbij is om samen met de bewoners te analyseren wat voor hen belangrijk is. Waar hebben zij last van? Wat willen zij veranderen of ontwikkelen.

Onder het tabblad tools vind je een aantal voorbeelden van primaire preventie op gemeenschapsniveau

Secundaire preventie

Secundaire preventie is gericht op risicogroepen en gaat vooral om bewustzijn creëren, gezondheidsproblemen opsporen en regelmatige controle.

Op individueel niveau

Door het bijbrengen van kennis over de risico’s en door het aanleren van vaardigheden om de beginnende gezondheidsproblemen terug te dringen ontstaat meer bewustzijn. Bijvoorbeeld advies over een gezond eet- en beweegpatroon om overgewicht in te perken. Het gaat dan ook om case finding: een vorm van screening bij gezonde mensen met een bepaald risicoprofiel. Denk hierbij aan spreekuren voor specifieke doelgroepen die verder gezond zijn, zoals mensen met diabetes of COPD. Met name verpleegkundigen die in een huisartspraktijk werken als POH-er hebben hier veel mee te maken.

Hieronder vind je een aantal voorbeelden die een beeld geven van secundaire preventie op individueel niveau en onder het tabblad tools vind je een hulpmiddel om iemands leefstijl in kaart te brengen.

Cliënt uit de draaideur houden

In dit voorbeeld wordt de cliënt telkens opgenomen omdat de thuissituatie niet geschikt is voor zijn gezondheidstoestand. De wijkverpleegkundige: 'Als ik niets doe heb ik een draaideurklant die ik niet kan helpen omdat er niets wezenlijks verandert. Deze man is in de afgelopen 6 maanden 4x met spoed opgenomen. Na zo’n opname kan hij weer lopen, maar thuis valt hij weer terug. De woning is niet geschikt. Hij moet traplopen, maar hij kan zijn benen niet buigen. Hij is zelf niet in staat die situatie te veranderen. Dat is ook lastig, want het systeem zit vast. Je moet stevig lobbyen om iets voor elkaar te krijgen'.

Inzetten op een gezond voedingspatroon

Een voorbeeld van begeleiding waarbij de wijkverpleegkundige duidelijk laat zien dat ze ook luistert naar de wensen en behoeftes van de cliënt. De wijkverpleegkundige: 'Ik kook wel zelf, zei hij steeds. Maar hij vertelde er niet bij dat het steeds alleen een aardappeltje en een preitje was. Ik ga natuurlijk niet zeggen dat hij vandaag een aardappeltje met prei en een stukje vis moet eten en morgen bloemkool met een sausijsje. Het is juist de uitdaging om te kijken wat iemand lekker vindt en wat past binnen de schijf van vijf'.

Leven weer op de rit

Na een operatie kan kortdurend thuiszorg ingezet worden om ervoor te zorgen dat mensen geholpen worden om hun eigen leven weer op de rit te krijgen. De wijkverpleegkundige: ‘Wij vinden de nazorg erg belangrijk na een ziekenhuisontslag en dan niet als er al thuiszorg komt. Dan loopt het wel goed. Juist als mensen zeggen, ik heb een gebroken arm en ik red me wel thuis. Een oudere dame (80+) merkte dat ze toch niet zo lekker slaapt met zo’n gebroken arm. Ze weet niet hoe ze naar bed moet of hoe ze moet douchen. Dan zou het fijn zijn als wij meedenken? Kijken of we iets kunnen doen voordat er toch iets anders gebeurt?’

Op gemeenschapsniveau

Secundaire preventie in de wijk gaat vooral over het vroegtijdig opsporen van gezondheidsproblemen en risicovol gedrag. Wijkverpleegkundigen kunnen ervoor zorgen dat ze zichtbaar en laagdrempelig in de wijk aanwezig zijn zodat ze eenvoudig aanspreekbaar zijn. Ook kunnen ze activiteiten organiseren om met risicogroepen in aanraking te komen, bijvoorbeeld een gezondheidsbeurs. Andere voorbeelden van secundaire preventie zijn de bevolkingsonderzoeken (bijvoorbeeld naar borstkanker, GGD) en onderzoeken naar taalontwikkeling bij de jeugd (Jeugdgezondheidszorg).

Een leuk voorbeeld is 'Bekend in de wijk'. Een nieuwe wijkverpleegkundige wil zich bekend maken in de wijk. Door aanwezig te zijn bij verschillende activiteiten probeert ze duidelijk te maken dat de inzet van haar hulp laagdrempelig is. De wijkverpleegkundige: 'Bij de hindoestaanse vereniging hebben ze ook heel veel yogaclubjes. Daar ga ik dan langs. Dat zijn meestal niet de mensen die ik wil bereiken, want als je op yoga zit dan ben je meestal niet zo bang om te vallen, maar zij kennen wel altijd iemand in hun omgeving die ze dan kunnen doorverwijzen.'.

Wijkverpleegkundigen zijn redelijk bekend met dit deel van hun werk en doen al langer activiteiten op secundaire preventie, zoals cursussen voor mantelzorgers of verpleging thuis, voorlichtende activiteiten in woon/zorgcentra, gespreksgroepen rond specifieke thema's zoals omgaan met dementie enz.. Omdat dit vaak plaats of organisatie-gebonden activiteiten zijn is er veel variatie in de inhoud van dergelijke activiteiten.

Onder het tabblad tools vind je een voorbeeld van een methodiek voor de ondersteuning van mantelzorgers.

Tertiaire preventie

Deze preventie is gericht mensen die al gezondheidsproblemen hebben. Zowel op individueel als op gemeenschapsniveau gaat het bij deze preventie om het zoveel mogelijk terugdringen van de problemen en het voorkomen van erger. Deze vorm heeft weinig te maken met voorkomen van gezondheidsproblemen omdat die er al zijn. Veel meer gaat het hier over het voorkomen van erger, mensen helpen hun welbevinden terug te vinden indien en - ondanks hun ziekte of beperking - zo zorgonafhankelijk mogelijk te zijn.

Op individueel niveau

De wijkverpleegkundige kan zorg aan het bed verlenen en daarbij advies of voorlichting geven. Patiëntenvoorlichting die niet alleen om informatieoverdracht gaat, maar ook om het beïnvloeden van gedrag en de motivatie of het leren omgaan met een ziekte of een beperking.
De doelen hierbij zijn dan vaak:

  • kennis en inzicht bij cliënt en naasten vergroten;
  • zelfmanagement bevorderen;
  • therapietrouw bevorderen;
  • gezond gedrag stimuleren, voor zover mogelijk;
  • angst verminderen;
  • op gang brengen van coping-reacties.

Omdat dit het meest bekende deel is van preventie hebben we hier nu geen voorbeeldmateriaal voor beschikbaar. We horen het graag als dit wel gewenst is.

Op gemeenschapsniveau

Tertiaire preventie op wijkniveau kan bijvoorbeeld in de vorm van voorlichting voor mensen met kanker of een cursus ziekenverpleging thuis. Deze vorm van preventie wordt in de literatuur bijna niet genoemd. De voorbeelden die hiervan zijn, zijn nog weinig getoetst op evidentie en kunnen we hier niet laten zien. Heb je wel een goed voorbeeld, laat het ons weten.

Wat betekent deze focus op preventie voor wijkverpleegkundige?

In het nieuwe curriculum voor het onderwijs zijn de CANMEDS rollen de basis voor het vak van de (wijk)verpleegkundige. (canadian medical Education directions for specialists).Canmeds-rollen
 
Vanuit deze CANMEDS rollen is voor het thema preventie de rol van gezondheidsbevorderaar van belang. De omschrijving van deze rol is: ‘de verpleegkundige bevordert de gezondheid van de zorgvrager of groepen zorgvragers door het organiseren en toepassen van passende vormen van preventie die zich ook richten op het bevorderen van het zelfmanagement en het gebruik van het eigen netwerk van de patiënt’ (Lambregts ea 2016).

In het expertisegebied wijkverpleging (de Bont ea. 2012) zijn aanvullende kennis en vaardigheden geformuleerd voor de brede manier van kijken naar preventie:

  • Aanvullende kennis wijkverpleegkundigen:
    • Is op de hoogte van de demografische samenstelling van de wijk, het vóórkomen van ziektes en kwetsbare doelgroepen.
    • Heeft kennis van het bevorderen van een gezonde leefomgeving, zowel binnen als buiten de woning.
  • Aanvullende vaardigheden wijkverpleegkundigen
    • Is vanuit haar maatschappelijke functie in staat verbeterpunten op het gebied van zorg en welzijn te signaleren, analyseren en initiatief te nemen om verbetering aan te brengen ten behoeve van de gemeenschap en het individu.
    • Is in staat mee te bouwen aan zorgstructuren die specifiek gericht zijn op de behoeftes van wijkbewoners.

Preventie op een andere manier

Vanuit de rol van gezondheidsbevorderaar noemen we hier nog een andere uitwerking die belangrijk is wanneer het gaat om preventie. Deze is gebaseerd op de uitwerking van Kerstens. De begrippen van Kerstens overlappen voor een groot deel met de reeds besproken vormen van preventie. De drie begrippen gaan gepaard met competenties, waar een wijkverpleegkundige aan zou moeten voldoen om preventief te werken. Deze competenties zijn opgenomen onder het tabblad met alle tools.

Preventie door gezond gedrag te bevorderen

Gezond gedrag wordt bevorderd door preventieve interventies en ondersteuning bij het realiseren van een gezonde leefstijl. Het draait er net als bij primaire preventie om dat gezondheid gestimuleerd wordt en ziekte voorkomen wordt.

Preventie door preventiegericht analyseren

Het preventiegericht analyseren is gericht op het analyseren van het gedrag en de omgeving van de zorgvrager dat leidt tot gezondheidsproblemen van zorgvrager en doelgroepen. Het preventief analyseren komt voornamelijk overeen met het vroegtijdig opsporen en signaleren van problemen van secundaire preventie.

Preventie door Patiëntenvoorlichting

Het derde begrip van Kerstens gaat over patiëntvoorlichting. Hierbij gaat het om het geven van voorlichting aan of communicatie met patiënten, cliënten of bewoners bij wie een ziekte is vastgesteld of onderzoek plaatsvindt naar een ziekte. Dit begrip kent veel overlap met secundaire en tertiaire preventie, omdat deze vormen van preventie zich eveneens richten op het inperken dan wel begeleiden van problemen en ziekte.

Bij dit begrip komt ook de CANMEDS rol van Communicator en Zorgverlener aan de orde. De verpleegkundige communiceert op persoonsgerichte en professionele wijze met de zorgvrager en diens informele netwerk en zorg voor optimale informatie uitwisseling.

Persoonsgerichte communicatie is hierbij: het actief luisteren naar de zorgvrager, informeren van de zorgvrager en deze in staat stellen keuzes te maken in de zorg en de zorgvrager als uniek persoon benaderen; op een natuurlijke manier gids, coach, expert of adviseur zijn, afhankelijk van het moment en de omstandigheden.

Nieuwe kijk op preventie

Het preventie model van het ministerie van VWS

In het model van preventie van het ministerie van VWS wordt onderscheid gemaakt tussen het individu en het collectief. Het model kent een verloop van het bevorderen van gezondheid naar het voorkomen van de gevolgen van ziekten. Op collectief niveau verloopt het model van universele preventie, waarbij de gezondheid van de bevolking actief bevordert en beschermt wordt, naar selectieve preventie, welke zich richt op het voorkomen van ziektes bij risicogroepen. Op individueel niveau is de opbouw van geïndiceerde, waarbij de focus ligt op het voorkomen van erger bij beginnende klachten, naar zorg gerelateerde preventie, die zich richt op het voorkomen van erger bij bestaande aandoeningen.

Preventie model van het ministerie van VWS

Primaire preventie op individueel niveau

Het activerend huisbezoek bij ouderen

Deze methode is opgenomen als erkende interventie in de Databank effectieve sociale interventies door Movisie. De methode is bedoeld voor vrijwilligers, maar is ook goed bruikbaar voor professionals.

Doel

Het verbeteren of herstellen van de zelfredzaamheid en het welbevinden van ouderen.

Doelgroep

Zelfstandig thuiswonende 55-plussers die door omstandigheden uit hun evenwicht zijn geraakt.

Samenvatting werkzame elementen

  • Individuele benadering
  • Situatieverheldering: analyse van de situatie voordat tot actie wordt overgegaan 
  • Perspectiefontwikkeling: het aanleren van andere manieren om stressvolle situaties het hoofd te bieden 
  • Actieondersteuning; systematische aandacht voor activering 
  • Sociaal-emotionele ondersteuning 
  • Behoud van autonomie
  • Versterking van betrokkenheid bij omgeving 
  • Probleem-potentieaanpak

Primaire preventie op gemeenschapsniveau

Voorbeeld samenhang en beweging in de wijk door rollatorloop

'Waarom is er nooit iets voor ons?' vraagt bijvoorbeeld een oudere man met een rollator aan de wijkverpleegkundige in Amsterdam. Hij woont 3 hoog en komt weinig buiten. Als hij naar beneden moet, moet er altijd iemand mee. De wijkverpleegkundige pakt de vraag op en organiseert met Sport en welzijn, leerlingen van de hogeschool in de buurt en het verpleeghuis in haar wijk een 'rollatorloop'. Ouderen met een rollator kunnen een bepaalde afstand lopen en krijgen een medaille. Uiteraard mét muziek, een hapje en een drankje.

Een simpel maar mooi voorbeeld van de nieuwe invulling van de rol van de wijkverpleegkundige. Dit initiatief brengt mensen beweging. Er ontstaan oefengroepjes, mensen hebben contact in deze wandelgroepen waardoor eenzaamheid vermindert. De gezondheid verbetert door bewegen en zingeving leidt tot nieuw perspectief. Organisaties gaan samenwerken op een laagdrempelige en zinvolle manier. De wijkverpleegkundige die hiermee startte kon niet vermoeden dat haar initiatief overal in het land navolging zou vinden en dat het Olympisch Stadion inmiddels wordt afgehuurd voor de landelijke rollatorloop.

Rollatorloop trainingen en schema (pdf)

https://www.youtube.com/watch?v=v-ZNRbjycTc

Voorkomen van financiële problemen

Voor het voorkomen dat mensen in de schulden komen heeft het NIBUD veel informatie en hulpmiddelen. Zij geven aan dat (financiële) problemen voorkomen kunnen worden door preventieve maatregelen. Preventie helpt ook om grotere financiële problemen of herhaling te voorkomen. De definitie van schuldpreventie luidt: 'Schuldpreventie is een mix van maatregelen, activiteiten en voorzieningen die er op gericht zijn dat mensen financieel vaardig worden en zich zo gedragen dat zij hun financiën op orde houden'.

Uit de schuldpreventiewijzer NIBUD 2011:

  • 40 % van de Nederlandse huishoudens heeft onvoldoende buffer om een flinke onvoorziene uitgave te financieren. 
  • Ruim een kwart van de huishoudens heeft een schuld of betalingsachterstand. 
  • 7,5 % van de huishoudens in Nederland kampt met een problematische schuldsituatie. 
  • Bijna 15 % van de huishoudens heeft in 2010 een krediet of lening. Dit is bijna een kwart meer dan in 2009 en bij degenen die rood staan is het bedrag waar het om gaat in de periode 2009-2010 behoorlijk toegenomen. 
  • Ruim een derde van de Nederlanders geeft aan onvoldoende te weten over financiële producten en diensten. 
  • Bijna 40 % van de jongeren op een ROC heeft schulden. Een kwart heeft een schuld van meer dan 400 euro. 
  • Een kwart van de nieuwe werklozen gaat meer dan 900 euro per maand achteruit en van alle werklozen had 40 % geen idee hoe hoog het nieuwe inkomen zou zijn.

Het Nibud biedt professionals een handreiking met praktische aanbevelingen (pdf) om mensen met schulden te helpen hun financieel gedrag te verbeteren. Aan de hand van de Nibud-competenties beschrijft Nibud-onderzoeker Tamara Madern de resultaten uit haar promotieonderzoek en laat ze zien hoe deze zijn toe te passen zijn in de beroepspraktijk. Een waardevol instrument voor schuldhulpverleners, budgetcoaches en andere professionals die werken met mensen met financiële problemen.

Brochure geld en gedrag

Van de consument wordt verwacht dat hij financieel zelfredzaam is. Maar lang niet iedereen redt het geheel op eigen kracht. Om deze mensen te kunnen helpen en begrijpen, is inzicht nodig in de processen die gedrag sturen. Het maken van een financieel overzicht leidt tot inzicht en bewustwording, maar is nog geen garantie voor het aanpassen van gewoonten en het weer op orde krijgen van het bestedingspatroon. Geld en Gedrag behandelt wetenschappelijke inzichten uit de gedragswetenschappen en theorieën rond financiële zelfredzaamheid. Voor professionals zal het met deze gemakkelijker worden mensen te begrijpen en te ondersteunen op weg naar financiële zelfredzaamheid.

Download Geld en gedrag (pdf)

Voorbeelden van de preventieve leefomgeving 

Meer lezen?

Overige tools voor het bevorderen van gezond gedrag

Secundaire preventie op individueel niveau

Leefstijl in beeld

Leefstijlinbeeld is een effectief en leuk hulpmiddel, dat inzicht geef in en grip op leefstijl. U geeft aan in welke leefstijlthema's u inzicht wilt en u kunt daar direct mee aan de slag. Bedoeld voor bedrijven en zorg-maatschappelijke organisaties, individuele coaches en preventiemedewerkers.

Secundaire preventie op gemeenschapsniveau

Methodiek preventieve ondersteuning mantelzorgers

Het doel van deze methode is het voorkomen van overbelasting bij mantelzorgers. Het helpt mantelzorgers de ervaren belasting en knelpunten op te sporen en inzicht te krijgen in de ondersteuningsmogelijkheden.

Uit tweet evaluatieonderzoeken blijken professionals en mantelzorgers overwegend positief te zijn over de methode. Er is binnen zorginstellingen meer aandacht gekomen voor mantelzorgers en het vroegtijdig signaleren van problemen. Ook zijn mantelzorgers door de methode beter in staat hun eigen grenzen aan te geven en tijdig hulp in te schakelen.

Tertiaire preventie op individueel niveau

Op dit moment hebben wij geen voorbeeld materiaal beschikbaar voor tertiaire preventie op individueel niveau. Wanneer dit wel gewenst is horen wij dat graag.


Tertiaire preventie op gemeenschapsniveau

Op dit moment hebben wij geen voorbeeld materiaal beschikbaar voor tertiaire preventie op individueel niveau. Wanneer dit wel gewenst is horen wij dat graag


Preventie op een andere manier

Competenties voor bevorderen gezond gedrag

Achtergrondinformatie over Kennis, vaardigheden en attitude (bron BN2020)

Wijkverpleegkundige kent:

  • manieren waarop gezond gedrag gestimuleerd kan worden.
  • diversiteit in culturen en cultuurgebonden opvattingen van gezondheid en cultuurgebonden gezondheids- problemen.
  • de principes van integraal gezondheidsbeleid.
  • manieren van leefstijlbegeleiding, gedragsbeïnvloeding en de fasen van gedragsverandering.
  • methodieken voor preventie en gezondheidsvoorlichting, gezondheids- en gedragsdeterminanten en factoren die van invloed zijn op de gezondheidssituatie en de maatschappelijke participatie van (kwetsbare) doelgroepen.

Wijkverpleegkundige kan:

  • interventies uitvoeren inzake individuele en collectieve preventie en gezondheidsvoorlichting.
  • methodisch gezondheidsbevorderende interventies ontwikkelen, uitvoeren en evalueren.
  • geschikte en onderbouwde leefstijlinterventies selecteren voor het versterken van gezondheid kennis en vaardigheden uit databases.
  • ondersteuning bieden bij het nemen van besluiten die tot gezondheidsbevorderend gedrag leiden.
  • zorgvrager ondersteunen bij gedragsverandering met behulp van individuele en groepsgerichte voorlichtings-, gespreks- en begeleidingsmethoden.
  • wijkgerichte, gezondheidsbevordering toepassen (community benadering, bemoeizorg).

Wijkverpleegkundige:

  • benadert de zorgvrager en/of zorgvragersgroep als gelijkwaardige samenwerkingspartner bij het ontwikkelen en/of toepassen van de interventies.
  • respecteert de autonomie en zelfbeschikking van zorgvragers en diens informele netwerk daar waar het gaat om het maken van keuzes in hun gedrag in relatie tot zijn gezondheid.
  • werkt outreachend en probeert in zorgwekkende situaties kwetsbare zorgvragers te overtuigen of te adviseren om zorg te accepteren.
  • toont respect voor de eigen opvattingen over gezondheid en ziekte van de doelgroep.

Competenties voor preventiegericht analyseren

Achtergrondinformatie over Kennis, vaardigheden en attitude

Wijkverpleegkundige kent:

  • epidemiologische theorie over relevante gezondheidsproblemen en het daaraan ten grondslag liggende gedrag van zorgvragers.
  • methodieken gericht op de analyse van gezondheidsproblemen en de daarmee samenhangende leefstijl.
  • de relatie tussen leefstijl en gezondheidsproblematiek.

Wijkverpleegkundige kan:

  • gegevens verzamelen in brede context, gericht op vroegsignalering en risicobeoordeling, en screenings methoden uitvoeren en beoordelen.
  • methodisch personen en groepen opsporen bij wie leefstijl een risico vormt voor de gezondheid en maatschappelijke participatie.
  • het gedrag analyseren dat ten grondslag licht aan een risicovolle leefstijl methodisch aan de hand van gangbare modellen uit de gezondheidsbevordering en preventie en bewaakt daarbij de coördinatie en continuïteit.

Wijkverpleegkundige: 

  • houdt rekening met persoonlijke factoren, wensen en behoeften van groepen mensen, zorgvragers en diens naasten.
  • is inlevend en geïnteresseerd in de zorgvrager en naasten en hun opvattingen over gezondheid en ziekte.

Deel deze pagina Facebook Twitter LinkedIn E-mail

Sluit pop-up

Gezondheid bevorderen

'Ik zag ouderen mensen regelmatig eenzaam hun soepje of opgewarmde maaltijd eten. Door een eetgroepje te starten met vrijwilligers is eten mensen nu samen. Het is gezellig en er wordt gezonder gegeten'.